Kök nedir?

Bitkinin toprağa bağlanmasına, topraktan besin maddelerini almasına yarayan ve toprağın altında kalan kısmıdır.

Kökün toprağa giren bölümüne «ana kök», buna bitişik ve yanlara doğru uzananlara «yan kök» ler denir. En çetin İşi katı toprağı delmek zorunda olan kökün ucu yapar, her kökün ucunda, ancak büyüteçle görülebilen yüksük biçiminde bir baş bulunur. «Börk» denen bu uç daima genç hücreler meydana getirerek kökün uzamasını sağlar. Börkü kırılan kök bir daha uzamaz. Börkün yanında incecik «emici tüyler» vardır.

Bunlar topraktan su ve suda erimiş madensel tuzları emmeye yararlar. Bu tüyler, kökün dışını saran deri tabakası hücrelerinin yanlarına doğru uzamasından meydana gelirler. Kökler uzadıkça yukarıda kalan emici tüyler düşer, uç kesimlerinde yenileri oluşur. Böylece köklerin besin alma organları daima yenilenmiş olur. Su ve suda bulunan madensel tuzlar emici tüyler yoluyla köke girerler.

Bu olaya «osmos olayı» denir. Kökü saran deri tabakası hücreleri dokularının özelliği dolayısıyla sadece bitkiye yararlı madensel tuzları emerler. Bunların çeşit ve miktarlarını düzenler ve gerekirse emmeyi keserler. Ara sıra kökler ters yönde de osmos olayı yaparlar. Mermerle karşılaşan emici tüyler, karbon dioksit çıkarırlar. Karbon dioksit su ile karışınca mermeri meydana getiren kalsiyum karbonatı, sıvı içinde kolayca eriyen ve dolayısıyla emilebilen bikarbonata çevirir.

kök

Görevi, bitkiyi toprağa bağlamak, topraktan su ve su içerisinde erimiş halde bulunan tuzları (anorganik maddeleri) emerek gövdeye iletmektir. Kökler, besin maddeleri biriktirmek suretiyle depo organı vazifesini de görürler. Her ne kadar kök toprak içerisinde bulunuyorsa da, bazı bitkilerin kökleri hava veya su içinde de gelişebilir. Havada gelişen köklere hava kökleri, suda gelişen köklere su kökleri denir. Karayosunları ve eğreltiler gibi ilkel bitkilerde gerçek kök olmayıp, köksü (rizoid) uzantılar vardır.

Genel olarak dış görünüşü bakımından kökün gövdeden farkı, yaprak taşıyan düğümlere (nöd) ve düğümler arasına (internöd) sahip olmaması ve kloroplast ihtiva etmemesinden dolayı yeşil renkli görünmemesidir. Toprak altında bulunan kök ve yan köklerden ibaret kök sisteminin yüzeyi, toprak üstündeki gövde ve yan dalların yüzey toplamına eşit veya daha fazladır. Çimlenmekte olan tohumdan süren genç kök, embryonun radikula (kökü verecek meristem bölgesi) kısmının gelişmesiyle meydana gelir.

Genç bir kökte şu kısımlar ayırt edilir. En uç kısmında sarımsı veya kahverengimsi konik şeklinde kaliptra (yüksük) bölgesi, yukarıya doğru 1-2 mm uzunlukta uç meristem bölgesi, daha üstte uzama bölgesi, sonra kök tüylerinin bulunduğu kök tüyü bölgesi gelir. Kök tüylerinin bulunduğu bölgenin üstünde kök tüylerinin düşmesiyle koruma ödevini yapmak üzere meydana gelmiş koyu renkli mantarlaşmış koruyucu doku bölgesi bulunur. Suda çimlendirilen bir kısım tohumlar kök tüyleri bulundurmayabilirler.

Kök tüyleri toprakta bulunan su ve tuzların emilmesine yardımcı olurlar. Kökler; ana kök, yan kök ve ek kök gibi çeşitlere ayrılırlar. Tohumun çimlenip, radikulanın gelişmesiyle meydana gelen köke, ana kök denir. Ana kökten belli bir açı teşkil edecek tarzda çıkan köklere yan kök denir. Yan kökler de dallanarak üçüncü-dördüncü ve daha fazla dereceden yan köklere ayrılabilir. Bazı bitkilerde ana kökün yerini, ömürleri bitkinin ömrü kadar uzun olmayan kökler alabilir.

Bu köklere ek kökleri adı verilir. Ek kökler, vazife ve yapıları bakımından ana köklere benzerlerse de kökten başka bir organdan meydana gelirler. Soğanlı bitkilerde görülen kökler ek köklere örnek gösterilebilir. Bazı yapraklardan meydana gelen köklerle, eşeysiz üreme yoluyla bitkilerin çoğaltılmasında kullanılan dal çeliklerinin verdikleri kökler de ek köklere örnek gösterilebilir. Kökler de temel vazifelerinden başka vazifeleri görmek üzere değişikliğe uğrayabilirler.

Bazı baklagillerdeki yumru kökler, bitkiyi daha fazla derine çekerek daha sıkı tespit eden çekme kökleri, savunma vazifesini görmek üzere diken şeklini almış kökler, parazit bitkilerin üzerinde yaşadıkları bitkinin besin maddelerini emmek için bitkinin dokusuna gönderdikleri sömürme kökleri (havstoryum), hava içerisinde gelişen hava kökleri, su içerisinde gelişen su kökleri değişikliğe uğramış kök çeşitlerine misal olarak gösterilebilir. Kökün iç yapısına kısaca bakarsak, gövdeden pek farklılık göstermez. Kökün genç bölgesinden enine kesit alınacak olursa dıştan içeri doğru koruyucu doku (epiderma veya eksoderma), kabuk (korteks) ve merkezi silindir (iletim elementlerinin bulunduğu orta kısım) den meydana geldiği görülür.

Kök nedir? (isim ve fiil kökü)

Türkçe kelimede kök nedir, isim ve fiil kökü örnekleri nelerdir gibi sorularınıza bu yazımızda cevap bulabileceksiniz. Bir kelimenin kökü, genel olarak şöyle tanımlanabilir: “Kelimenin ekleri atıldıktan sonra, geriye kalan anlamlı en küçük parçaya verilen isim.” Bu tanımdan anlaşılacağı üzere, kök kelimenin en küçük anlamlı parçasıdır. Bununla birlikte kelimenin bütünüyle arasında anlam ilişkisi bulunması gerekmektedir.

O halde tanımımızı geliştirerek, dil bilgisindeki “kök” kavramını şu şekilde ifade edebiliriz: “Kelimenin isim veya fiil yönüne paralel, genel anlamıyla ilişkili olan ve içerisindeki tüm ekler atıldıktan sonra geriye kalan anlamlı en küçük parçaya kök denir.” Kökler, yapım ve çekim eklerinin tamamı çıkarıldıktan sonra bulunabilir. Bazen yanlışlıkla kelimenin kökü, bir ek gibi ayrılabilecek şekilde görülebilir.

Bunlara dikkat etmeli ve kelimeyi ekine – köküne ayırırken dikkatli olmalıyız. Bir kelimenin kökünü bulmak için, almış olduğu ekleri tek tek tespit etmeliyiz ki geriye kalan kısma kök diyebilelim. Aşağıda kelimelerim ekine – köküne ayrılırken nasıl bir yol izlendiğini dikkatle inceleyiniz: Örnek: başlığım > baş (kök) – lık (ek) – ım (ek), sessizce > ses (kök) – siz (ek) – ce (ek) /  sevgini > sev (kök) – gi (ek) – ni (ek), görüntü > gör- (kök) – ün (ek) – tü (ek)

Sözlükte "kök" ne demek?

1. Bitkileri toprağa bağlayan ve onların, topraktaki besi maddelerini emmesine yarayan klorofilsiz bölüm; dip, temel, esas.
2. (kimi şeylerde) dip bölüm; kaynak, köken.
3. (köküyle ve sapıyla çıkarılan bitkilerde) tane; bir kimseyi bir yere bağlayan manevi temel güçlerin tümü.

Cümle içinde kullanımı

Üç kök maydanoz.

Kök kelimesinin ingilizcesi

[Kok] n. cook, chef, one who prepares food
n. coke
v. smell, stink, go bad, fester, reek, savor of, addle

Yorumlar

Bu sayfa ait yorum bulunamadı. İlk yorum yapan siz olun.

Yorum ekle

Vazgeç