Gezegen nedir?

Gezegenler, etrafında belirli bir yörüngesi olan sabit elipsler olan, Güneş'in etrafında dolanan gökcisimlerine gezegen adı verilir.

Genel olarak bir yıldız etrafında yörünge izleyen gök cisimleridir, yıldızlar etrafında dönen, kendi ışık kaynağı olmayan, yıldızların doğrudan uyduları olan, Uluslararası Gökbilim Birliği tarafından belirlenen bu gibi kurallar çerçevesinde kabul edilmişlerdir.

Genelde gezegen dendiğinde aklımıza yalnızca Samanyolu galaksisinde bulunan gezegenler gelse de aslında galaksimizin dışında birçok gezegen bulunmaktadır. Sadece Samanyolu'nda iki yüz milyar yıldız bulunduğunu göz önüne alırsak, bir galakside iki trilyona yakın gezegenin varlığından söz edilebilir.

Güneş sistemimizde bulunan gezegenler ise uzayda parlayan yıldızlardan kolaylıkla ayırt edilebilir çünkü gezegenlerin ışıkları yıldızlar gibi yanıp sönmez. Işıkları atmosferden doğrudan doğruya gelir.

Gezegenlerin sıralanışı Uluslararası Gökbilim Birliği'ne (IAU) göre Güneş'e göre şu şekildedir:

1) Merkür

2) Venüs

3) Dünya

4) Mars

5) Jüpiter

6) Satürn

7) Uranüs

8) Neptün

Güneş sistemimizdeki gezegenler ve özellikleri

gezegen

Sistemimizdeki gezegenlerin yoğunlukları, büyüklüklerine göre değişmektedir. Buna göre güneş sisteminde en az yoğun gezegen Jüpiter'dir. Gerçekten de bu gezegen aslında dev bir kızgın gaz küresinden başka bir şey değildir.

Gezegenlerin iki türlü hareketi vardır. Bu gök cisimleri hem kendi etrafında hem de elips biçimindeki bir yörüngede, Güneş'in etrafında dönerler. Bilindiği gibi gezegenler yıldızlar gibi ışık kaynağı değildir. Onlar ancak Güneş'ten aldıkları ışığı yansıtırlar.

Merkür: Güneş'e en yakın gezegen olan Merkür aynı zamanda en küçük gezegendir de, Ay'dan çok az daha büyüktür. Buna rağmen en sıcak gezegen değildir. Kayalı ve oyuntulu bir gezegendir. Merkür'ün bir kerelik gün ve gece yaşaması dünyaya göre neredeyse 176 gündür. Ayrıca Güneş etrafındaki dönüşünü 88 dünya gününde tamamlar.

Venüs: Güneş'e en yakın ikinci gezegendir, yaklaşık 108 milyon kilometre uzaktadır. Venüs'te bir gün dünyada 243 gün anlamına geliyor çünkü Venüs geriye doğru gider, Güneş batıdan doğarken doğudan batar. Venüs'ün yüzeyi volkanik bir yapıdadır ve yüksek volkanik dağlar, geniş platolar görülür.

Uydusu veya dışında bir halkası bulunmaz. Geçmişte olduğu düşünülse de Venüs'ün yüzeyinde su bulunmaz. Venüs'teki asidik yağmurlar ve aşırı sıcaklık burayı insan yaşamına uygunsuz bir hale getirmektedir.

Dünya: Güneş'e en yakın üçüncü yakın gezegen ve en büyük beşinci gezegendir. Dünya, Güneş'in uydusudur, uzaklığı 150 milyon kilometredir. Bir gün 24 saattir. Güneş'in etrafındaki bir dönüşünü 365 gün ve 6 saatte tamamlar.

3/4'ü sularla kaplıdır ve kayalıklar, dağlar, kanyonlar bulunan bir gezegendir. %78 nitrojen, %21 oksijen ve %1'inde de diğer gazlar bulunmaktadır, bu özelliği ile yaşamaya uygun bir gezegendir. Ay, Dünya'nın uydusudur.

Mars: Güneş'e en yakın dördüncü gezegen olan Mars, Güneş'in uydusudur ve Güneşten yaklaşık olarak 142 milyon kilometre uzaktadır. Mars'ta bir gün 24 saatten biraz daha uzun sürer ve Güneş etrafındaki dönüşünü 687 dünya gününde tamamlar.

Kayalı bir gezegen ve volkanlar, rüzgarlar, kimyasal reaksiyonlar sonucunda yüzeyi değişmiştir.

Phobos ve Deimos adında iki uydusu vardır. Şu anda insan yaşamı için uygun bir havası olmasa da ileride olabileceğine dair bilimsel çalışmalar vardır. Ayrıca Mars, kırmızı bir gezegendir çünkü üzerinde demir mineraller oksitlenir ve paslanır bu da gezegenin ve toprağının kırmızı bir renk almasını sağlar.

Jüpiter: Dünya'dan daha büyük olan Jüpiter, Güneş'ten beşinci uzak gezegendir ve her on saatte bir dönmesine rağmen Güneş'i etrafında dönmesi için 12 dünya yılı geçmesi gerekir.

Jüpiter kocaman bir gaz bulutudur, dünya gibi bir yüzeyi yoktur yalnızca katı bir iç kısmı bulunur. Jüpiter'in atmosferi genel olarak Hidrojen ve Helyumdan oluşur. Yaklaşık 53 tane uydusu vardır. 1979 yılında etrafında bir halkası olduğu keşfedilmiştir.

İnsan yaşamına elverişli değildir ancak uydularından bazılarının uygun olduğu bilinir.

Satürn: Ancak dokuz tane dünya büyüklüğünde gezegen Satürn'ün çapını karşılar. Güneş'ten en uzak altıncı gezegendir ve Güneş'in etrafında dönmesine rağmen 1.4 milyar kilometre uzaklıktadırlar. Güneş'in etrafından bir kez dönüşü 29 dünya yılna tekabül eder. Atmosferi genel olarak hidrojen ve helyumdandır. Bilinen 53 uydusu vardır ve 9 tanesi de henüz onaylanmayı beklemektedir.

Uranüs: Güneş sistemindeki en büyük üçüncü gezegen olan Uranüs, Dünya'dan dört kat daha büyüktür. Güneş'e olan uzaklığı 2.9 milyar kilometredir. Bir Uranüs günü 17 saat iken bir Uranüs yılı 84 yıl sürmektedir. Uranüs kocaman bir buz yığınıdır, bilinen 27 uydusu ve 13 halkası bulunur. Aynı Venüs gibi Uranüs de doğudan batıya doğru döner.

Neptün: Dünya'dan tam dört kat daha büyük olan Neptün, Güneş'in uydularından biridir ve ona en uzak olan gezegendir, aralarında yaklaşık 4.5 milyar kilometre uzaklık vardır. Kendi etrafında dönüşünü, yani bir gün, 16 saatte tamamlarken, Güneş'in etrafında dönüşü, yani bir yıl, 165 dünya günü kadardır. Koca bir buz kütlesi denebilir. Neptün'ün 13 uydusu, 6 halkası bulunur. Cüce gezegen olduğundan Pluto bazen Güneş'e Neptün'den daha yakın olabilmektedir.

Yıldızların ve gezegenlerin farkları nelerdir?

Yıldızlar kendi çekirdeklerinde ürettikleri ışığı uzaya yansıtırlar, yani ışıklı gök cisimleridir. Hidrojen ve helyumdan oluşurlar, gezegenler ise yıldızların etrafında döner ve onlardan aldıkları ışığı yansıtırlar, belirli miktarda bir iç ısıları bulunur.

Kısacası gezegenler hiçbir şekilde ışık üretemezler. Yıldızlar çok yüksek sıcaklıklara sahip olabilirken gezegenlerin sıcaklıkları yıldızlara göre çok düşüktür. Yıldızların konumları bir insan hayatı süresince değişim göstermezken gezegenler genelde sürekli yer değiştirir.

Yıldızlar kendi etrafında dönerken gezegenler hem kendi etrafında hem de yıldızların etrafında dönebilirler. Ayrıca en belirgin yapısal özellikleri yıldızların gaz yığını olmasına rağmen gezegenlerin katı veya sıvı yapıda olmasıdır.

Gezegen kelimesinin sözlük anlamı

1. Güneş çevresinde dolanan, ondan aldıkları ışığı yansıtan gök cisimlerinin ortak adı, seyyare, planet.

2. Bir yandan kendi ekseni üzerinde dönen, öte yandan da belli bir yörünge boyunca bağlı olduğu dizgenin özeği olan yıldız çevresinde dolaşan gökcismi.

3. Güneşin çevresinde ve onun çekim alanı içinde dolanan, dokuz gökcisminden her biri.

4. Güneş çevresinde dolanan, ondan aldıkları ışığı yansıtan gökcisimlerinin ortak adı. Duran yıldızlara göre sürekli olarak yer değiştirirler.

Gezegen kelimesinin İngilizcesi

1. Planet.

Kaynakça: tdk.gov.tr

Yorumlar

Bu sayfa ait yorum bulunamadı. İlk yorum yapan siz olun.

Yorum ekle

Vazgeç