Edebiyat Türleri Nelerdir?

Yazın türleri anlatım tekniği, üslup, yazının içeriği ve bazen de uzunluğuna göre belirlenir. Yazım şekline göre nazım ve nesir olarak ikiye ayrılır; bunlar düz yazı ya da şekil ve ölçü özelliklerine göre yazılan yazılardır.

1) Nesir olarak yazılan edebiyat türleri şu şekildedir:

Destan: Genel olarak tarihi olayların en az bir bölümünden esinlenilmiş yarı tanrısal özellikleri olan kahramanların konu edildiği efsaneler olarak tanımlanabilmektedir.

Gerçek yaşamdan öğeler de taşıyan, uzun yolculukların veya görevlerin konu edildiği destanların en belirgin özellikleri bir miktar olağanüstü özelliklerin bulunması, efsaneleşmiş olması ve edebiyatın temelini oluşturmasıdır çünkü destanlar en eski edebi türdür yazının bulunmasından önce de insanlar destanları sözlü şekilde aktararak günümüze gelmesine katkıda bulunmuşlardır.

Şiir: Dizeler halinde genelde kafiyeli olarak yazılmaya özen gösterilen ve çoğunlukla imgeler yoluyla okuyucuda duygusal bir etki bırakan yazı türüdür.

Şiir sanatı ritmik şekilde yazılır veya okunur, güzel, hayali ve üstün duyguları anlatma amacı ile yazılan bir türdür. Şiirin en belirgin özelliği mısralar halinde yazılması ve anlatımının sıradanlıktan uzak olmasıdır.

edebiyat türleri

Mesnevi: Özellikle Arap, Fars ve Osmanlı edebiyatında oldukça yer tutan mesneviler kendi aralarında kafiyeli olarak yazılan beyitlerden, yani iki satırdan, oluşturulur ve yazımında belli bir ölçüye başvurulurdu.

Bu şiir türü Divan Edebiyatında çok sık görülmüştür. Her beyit kafiyeli yazıldığından bu yazı türü kullanılarak oldukça uzun metinler oluşturulmuş ve aşk, padişaha övgü, ahlak, dini öğretiler, savaş ya da kahramanlık gibi konularda yazılmıştır.

Ağıt: Türk devletlerindeki tarihi çok eskiye dayanan bu tür ilk sözlü yazının ilk ürünlerindendir.

Ölüm teması hakim olan bu yazın türünde ölen bir kişinin arkasından duyulan hasretin, acının belirtildiği belirli bir makam ile okunan, yazılı gelenekte de belirli bir ölçü ile yazılan dörtlüklerdir. Türk Halk Edebiyatında yas tutulan, matem evlerinde sıkça karşılaşılan bir türdür.

2) Nazım olarak yazılan edebiyat türleri ise şu şekildedir:

Roman: Kurgulanmış ancak gerçekleşme olasılığı da var olan romanlarda, anlatım bir olayın etrafında şekillenir, karakterler oldukça detaylı anlatılır, kişi ve olay kadrosu istenildiği kadar geniş tutulabilir ve serbest anlatım biçiminde yazılırlar.

Romanlar edebiyattaki destanlar ve efsaneler gibi sözlü edebiyat ürünlerinin yazılı dönemdeki versiyonu gibidirler, yani eski dönemlerdeki ürünler yüzyıllar içinde roman ile yer değiştirmiştir denebilir.

Kısacası romanlar yan karakterlerin, ana karakterlerin, alt temaların, ana temaların, betimlemelerin kullanıldığı kurgulanmış uzun hikayelerdir.

Hikaye/Öykü: Kurgulanmış ancak gerçekleşme olasılığı da bulunan bir olayın işlendiği düz yazı türüne denir.

Hikayeler romanlara göre daha kısa ve kompakt bir anlatım ile yazılmaktadır, karakterler aşırı genişletilmez veya fazla karakter kullanılmaz.

Bu sayede daha yoğun etkiler uyandırırlar. Sembolizmden de yararlanabilirler. Yalın bir olay örgüsü üzerinden ilerleyen edebi metinlerdir.

Tiyatro: Bir olay örgüsünün karakterlerce sahnede canlandırıldığı bir edebi türdür. İzleyici üzerinde bir etki bırakabilmek adına dekorlardan da yararlanılır, kısacası sahnelenme amacı güdülerek yazılan eserler tiyatro eserleridir ve tiyatro oyunları yetenekli kişilerce sergilenir. Kısacası bir eserin sahnelenmesi sanatına denmektedir.

Makale: Okuyucuyu bilgilendirmeyi amaçlayan, gazetelerde yayınlanan ve ciddi verilerle desteklenen, inandırma gayesi taşıyan düz yazılara denir. Ciddi bir dil ile yazılan makalelerde her konu tartışılabilir.

Öğretici biçimde yazılmasından dolayı didaktik eserlerdir. Bu eserlerdeki asıl amaç okuyucuyu bilgilendirmek iken okuyucu inandırma amacı da güdülmektedir bu sebeple verilen örnekler ve bilgiler oldukça açık bir şekilde ifade edilmelidir.

Masal: Sözlü edebiyatın ürünlerinden olan masallar uzun zamanlar boyunca anlatılagelmiş ve sonradan yazıya geçirilmiş eserlerdir. Evrensel temaların, karakterlerin hatta yerlerin işlendiği bu metinlerde eğitme esası vardır.

Olayların sonucunda iyi olan karakterler bir ödüle kavuşurken kötü karakterler cezalandırılır. Olağanüstü öğeler barındıran masallarda yer ve zaman öğeleri verilmediğinden evrensel sayılmaktadır.

Deneme: 16.yüzyılda Fransız yazar Montaigne tarafından literatüre kazandırılan bu yazı türünde yazan kişinin seçtiği konu hakkındaki kişisel görüşlerine ve düşüncelerine yer verilmektedir.

Ancak yazar bunu metni aşırı uzatmadan yapmalıdır ve düşüncelerini net bir biçimde paragraflar arasında bölerek işlemelidir.

Biyografi/Otobiyografi: Biyografilerde bir kişinin hayatı anlatılmaktadır. Buradaki amaç topluma bir şekilde yararlı olmuş kişileri tanıtmak, hayatı ile başka kimseler örnek olmaktır.

Burada dikkat edilen özellik anlaşılır ve açık bir şekilde yazılması ve kişinin yaşadığı devrinin özelliklerinin de dikkate alınmasıdır. Tarafsızlık önemli bir özelliktir.

Otobiyografilerde ise kişi kendi kendisinin biyografisini yazmaktadır ancak diğer tüm özellikler bu yazı tipinde d geçerlidir.

Gezi yazısı: Gezilmiş yerler hakkında bilgi verme amacıyla yazılan yazılardır, gezi sırasında alınan notlar hikayeleştirilerek okuyucuya aktarılmak istenir.

Gezi yazılarında genelde yazarın bakış açısından bir kent anlatılır ancak anlatımda açıklamalar ve betimlemeler büyük yer tutar.

Anı: Geçmişin anlatıldığı yazılara anı denmektedir. Burada olaylar anlatıcının bakış açısından anlatılır yani okuyucu yazarın bakış açısı ile sınırlıdır. Yazar istediği şekilde anlatımı gerçekleştirebilir.

Eleştiri: Bir sanat eserinin ve sanatçının iyi veya kötü yanlarını bulup göstermek amacı güdülen yazı çeşididir. Eserler her yönüyle incelenir ve değerlendirilir. Genel sonuçlara varılmakla birlikte eleştiri nesnel veya öznel olarak yapılabilmektedir.

Sohbet: Yazarın herhangi bir konunun fazla derinine inmeden, sanki karşısında biri varmışçasına yazdığı yazılara denmektedir. Soru cevap şeklinde olabilirken, genellikle resmi bir hava içinde yazılmazlar. Söyleşi de denmektedir.

Mizah: Eğlence amacı güdülen bu yazılarda okuyucuya hayattaki komik ve eğlenceli anların veya yönlerin de ortaya konduğu eserlerdir. Okuyucuyu eğlendirme amacının yanında öğreti amacı da güdülebilmektedir. Mizah bir edebi tür değil daha çok yöntemdir. Roman, hikaye veya denemeler de mizah yoluyla yazılabilmektedir.

Yorumlar

Bu sayfa ait yorum bulunamadı. İlk yorum yapan siz olun.

Yorum ekle

Vazgeç