Divanı lügatit türk nedir?

Günümüzde adı "Türk Diyalektleri Sözlüğü" olan Divanı lügatit türk, Kaşgarlı Mahmud tarafından 1072 - 1074 yılları arasında Bağdat'ta yazılan Türkçe- Arapça bir sözlüktür. Meşrutiyet yıllarında maliye nazırlarından Nazif Paşa’dan akrabalarına kalan bir kitap, on altına kitapçı Burhan efendiye satılmıştır. Burhan Efendi bu kitabı Ali Emiri Efendiye (Millet Kütüphanesinin kurucusu) 30 altına satar ve 3 altında bahşiş alır. Ali Emiri bu kitabı çok güvendiği Kilisli Rıfat efendiye verir.Rıfat efendi bu kitap üzerinde iki ay çalışır ve sonunda bu değerli kitap 1917 yılında üç ciltlik halinde tekrar gün yüzüne çıkar.

Türk sözlüğün divanı anlamı gelen “Divanü Lügati’t Türk”, Oğuz soyundan gelen Mahmud El-Kaşgari tarfından bin yetmiş dört yılında yazılmıştır. Kitap (1917-9) yılları arsında Kilisli Rıfat Efendi, (1928)yılında Carl Brockelman, (1939-41) yıllarında Besim Atalay, (1960-63) Mutallibov (özbekçe tercümesi), (1972) yılında Clauson tarafından basılmıştır. Kitapta Türk dünyasının o dönemki ilk haritası yer alır. Bu harita, Balasagun şehri merkeze alınarak çizilmiştir. Dağlar kırmızı, şehirler sarı, nehirler mavi, denizler yeşil renkte gösterilmiştir.

Haritanın alt kısmında olan Adabagan diyarını, Kürt Ülkesini , Suriye ülkesini horasan diyarını hicaz diyarı Irak diyarını görmekteyiz. Haritanın orta kısımlarında daha çok şehirler gösterilmiştir. Bunlar: Taraz, Nzi, Yawıç, Ekki Ögüz, Balasagun, Barsgan, Uç, Şancu, Curçan, Yarkend. Kaşgar, Kasan, semerkand, Hoçend,Margınan, Özçand , Qişmir, Gazne şehirleridir. Bu haritada ilginç olan şey, haritanın doğusunda yer alan Ye’cuc ve Me’cuc diyarıdır ve etrafı sanki set halinde kırmızı renkte çizilmiş dağlarla çevrilmiştir.

Türk Dilini İslam alemine tanıtmak için Mahmud El- Kasgari on beş yıl boyunca Türklerin yaşadıkları şehirleri obaları dağları çölleri gezmiştir. Türklerin şivelerini, atasözlerini öğrenmiştir. Ayarıca Arap dil bilgisini en iyi şekilde öğrenmiştir. Eser Karahanlı Türkçesiyle yazılmıştır. Eserde yedi bin beş yüz kelime ve Arapça karşılıkları vardır .Ayrıca şiirler atasözleri deyimler bulunmaktadır.

divanı lügatit türk nedir?

Türkçe'nin neden öğrenilmesi gerektiğini şöyle anlatır:"Ant içerek söylüyorum, ben Buhara'nın, sözüne güvenilir imamlarından birinden ve başkaca Nişaburlu bir imamdan işittim. İkisi de senetleri ile bildiriyorlar ki, Yalvacımız (Peygamber), kıyamet belgelerine, ahir zaman karışıklıklarını ve Oğuz Türklerinin ortaya çıkacaklarını söylediği sırada Türk dilini öğreniniz, çünkü onlar için uzun sürecek egemenlik vardır buyurmuştu. Bu söz (hadis) doğru ise sorguları kendilerinin üzerine olsun Türk dilini öğrenmek çok gerekli bir iş olur. Bu doğru değil ise akıl bunu emreder.

Tanrı devlet güneşini Türk burçlarını yükseltmiş ve onların mülkleri üzerinde felekleri döndürmüştür. Tanrı onlara Türk adını vermiş ve yeryüzüne ilbay kılmış, hakanları onlardan çıkartmıştır. Dünya uluslarının yularların onlar eline vermiş, herkese üstün kılmıştır. Onlarla birlikte çalışanları aziz kılmış ve Türkler onları her dileklerini ulaştırmış, kötülerin şerrinden korumuştur. Onlara hedef olmaktan korunabilmek için, aklı olana düşen şey, onların yolunu tutmak, derdini dinletebilmek gönüllerini alabilmek için dilleriyle konuşmaktır."

Türk adı altında da şu bilgileri verir:"Bir ad olarak Türk adını Tanrı vermiştir, dedik. Çünkü bize Kaşgarlı Halefoğlu Şeyh Hüseyin ona da İbn ül-Gurki denilen kimse İbn üd-Dünya demekle tanılan Şeyh Ebu Bekr il-Müfid ül-Cürcani'nin Ahır zaman üzerine yazmış olduğu kitabında Ulu Yalvac'a tanık varan bir hadis yazmıştır. Hadis şöyledir, ' Yüce Tanrı' -Benim bir ordum vardır. Ona Türk adını verdim. Onları Doğuda yerleştirdim. Bir ulusa kızarsam Türkleri o ulus üzerine musallat kılarım, diyor. İşte bu,Türkler için bütün insanlara karşı bir üstünlüktür.

Çünkü , Tanrı onlara ad vermeyi kendi üzerine almıştır. Onları yeryüzünün en yüksek yerinde, havası en temiz ülkelerine yerleştirmiş ve onlara 'Kendi ordum demiştir. Bununla beraber Türkler güzellik, sevimlilik, tatlılık, edep, büyükleri ağırlamak, sözünü yerine getirmek, sadelik, övünmemek, yiğitlik, mertlik gibi öğülmeye değer sayısız iyiliklerle görülmektedirler." Kaşgarlı Mahmud, vatansever, Türklere hayran, yaptığı işe yürekten inanan bir bilim adamıdır. Divan daha sonraları pekçok bilim adamı tarafından kullanılmıştı. Antepli Ayni diye bilinen Bedreddin Mahmud, İkdü'l-Cuman fi Tarihi Ehli'z-Zaman'da ve Katip Çelebi Keşfü'z-Zunun'da Divan'dan söz ederler.

Ancak sonradan yıllarca unutulmuş, neden sonra İstanbul'da Ali Emiri'nin (1857-1923) eline geçen Savi'nin nushası Sadrazam Tal'at Paşa'nın (1874-1921) aracılığı ile Kilisli Rıfat Bilge'nin (1873-1953) gözetiminde basılmış hemen bütün dünya Türkologlarının ilgisini çekmişti. Divan'ın ilk önce Kilisli Rıfat, daha sonra Konyalı Atıf Bey ve Besim Atalay tarafından Türkçe çevirileri ve Türk bilim adamları tarafından açıklamaları yapılmıştır.

Divan Batıda ilgi uyandırmış, 1928 yılında C. Brochkelmann Kaşgarlı üzerinde araştırmalar yapmıştır. Dankoff'un Divanü Lugat-it Türk çevirisi ile James Kelly'nin makaleleri de son çalışmalardır.  Kitabın metni Türkçe ve açıklamalar Arapçadır. Arapça gramer kuralları örnek olarak hazırlanmış ve her bölümde kelimeler Arap alfabesine göre sıralanmıştır. Türk dilinde onsekiz harf kullanıldığını, yazılışta yeri olmayan, ancak söylenirken kullanılan yedi harf ile duraklama harfinin de bunlara eklenmesi gerekir, demiştir.

Divanı lügatit türk'ün önemi

Divanı lügatit türk Türkçe'nin bilinen en eski sözlüğü olup, batı Asya yazı Türkçesiyle ilgili var olan en kapsamlı ve önemli dil yapıtıdır.

Divanı lügatit türk'ün kaşgarlı mahmud açısından önemi

Divanı lügatit türk adlı eser  Kaşgarlı Mahmud'un Türk boylarıyla ilgili ayrıntılı bilgisinin yanı sıra, Arap dil bilimi konusunda da esaslı bir eğitim görmüş olduğunu göstermesi açısından önemlidir.

Divanı lügatit türk'ün içeriği

El yazması nüshası 638 sayfadır ve yaklaşık 9000 Türkçe kelimenin oldukça ayrıntılı Arapça açıklamasını içerir. Ayrıca Türklerin tarihine, coğrafi yayılımına, boylarına, lehçelerine ve yaşam tarzlarına ilişkin kısa bir önsöz ve metin içine serpiştirilmiş bilgiler mevcuttur.

Divanı lügatit türk'te sözcüklerle ilgili bol bol seci, mesel, hikmet, şiir, efsane; tarih, coğrafya; halk edebiyatı folklor bilgi ve örnekleri verilmiş; dilbilgisi kuralları ortaya konulmuştur.

Divanı lügatit türk'ün yazılmasının amacı nedir?

Divanı lügatit türk, Yabancılara Türkçe'yi öğretmek ve Türk dilini Araplara tanıtmak maksadıyla yazılmıştır.

Divanı lügatit türk'ün özellikleri

1. 11. yüzyılda yazılmıştır.

2. Türkçenin ilk sözlüğü, antolojisi, ansiklopedisi ve dil bilgisi kitabıdır.

3. Araplara Türkçe öğretmek, Türkçenin yaygınlığını göstermek için yazılmıştır.

4. Kaşgarlı Mahmud tarafından yazılmıştır.

5. Yazarı, birçok Türk boyunu gezerek derlemeler yapmıştır.

6. Sözcükleri güzel örnekleyen atasözleri ve şiirler kullanmıştır.

7. Divanu lügati't-Türk 7500'den daha fazla Türkçe sözcük içerir.

8. Dönemin özelliklerini yansıtan kelimeleri barındırır.Karahanlı Türkçesi ile yazılmıştır.

9. Karahanlı Türkçesi ile yazılmıştır.

Kitabu cevahirü'n nahv fi lugatit türk nedir?

Kaşgarlı mahmud tarafından yazılmış Türkçe'nin ilk gramer kitabının adıdır. Kaşgarlı Mahmud'un kayıp eseri olarak bilinmektedir. Eseri bulanlara 1000 cumhuriyet altını ödül verileceği bildirilmiştir.

Kaşgarlı mahmud yılı

Unesco, Türkçe'nin ilk büyük sözlüğünü ve ilk Türk Ansiklopedisini hazırlayan büyük bilgin Kaşgarlı Mahmud'un doğumunun 1000'inci yılı olması dolayısıyla 2008 Yılını "KAŞGARLI MAHMUT YILI" ilan etmiştir.

Yorumlar

nnnn 26.04.2017
l sağol 2 teşekkurler
Cevapla

Yorum ekle

Vazgeç