Dersim olayı nedir?

Dersim olayı; Tunceli ilinde 1937 yılında Dersim aşiretleri arasındaki anlaşmazlıklar sonucu çıkmış geniş kapsamlı bir isyan olarak tanımlanmaktadır.

Halkın çeşitli kesimlerinden insaların bu olayı "dersim isyanı", kimileri "dersim katliamı" olarak adlandırmaktadır. Bu isyanı bastırmak için devlet tarafından düzenlenen harekata ise "Dersim Harekatı" denilmektedir. Harekat sonunda bölgede yaşayan 13.000'den fazla insan ile 199 asker öldü, 12.000 insan zorunlu göçe tabi tutuldu.

Dersim olayı'nın dış faktörleri

1. Fransa ve Suriye faktörü

2. İngiltere faktörü

3. Rusya faktörü

Dersim olayı'nın iç sebepleri nelerdir?

1. Türkiye Cumhuriyeti'nin kurulmasıyla dersim bölgesinin özerkliğini kaybetmesi.

2. Aşiretlerin vergi vermek, askere gitmek gibi zorunlulukları uygun bulmaması.

3. Aşiretlerin sert ve otoriter bir vali'nin yönetimi altına girmek istememeleri.

4. Tunceli ilinde uygulanmak istenen reform programına karşı çılması.

5. Dış güçlerin (Dersim olayı'nın dış sebepleri nelerdir? başlığı altındaki ülkelerin) desteği.

6. Bölge'nin sosyo-ekonomik bakımdan gelişmemiş olması

Dersim harekatı nedir?

Harekatı tetikleyen olay isyanın başlaması, askeriye'ye saldırılması ve askerlerin şehit edilmesidir. Kureyşan aşireti, Demenan, Haydaran ve Yusufan aşiretlerinin katılımı sayesinde isyanın büyümesi, ayaklanmaya toplam yaklaşık 6.000 kişilik bir grub'un katılması harekatı zorunlu kılmıştır. İlk harekat başarısız olmuştur.

İkinci harekat 20.000 asker ile yapılmak istenmiş fakat dağlar bir türlü aşılamamıştır. Daha sonra hava saldırısına karar kılındı ve 3 uçak filosu ile havadan saldırı gerçekleştirildi. İsyancıların saklandıkları en büyük yer olan Laş mevkii yerle bir edildi.

Yapılan harekat başarı verince, askerler bölgeye girmeyi başardı. Bunun üzerine Seyit Rıza, bölge halkına zarar gelmesin diye Haydaran, Kureyşan, Demenan, Yusufan, Kırgan aşiretleri reisi ile birlikte teslim oldu ve harekat, 13 Eylül 1937'de sona erdi. Ayaklanmayı bastıran bu askeri harekat, Dersim Harekatı olarak adlandırılır.

Askeri harekattan sonra yapılan yargılama 15 Kasım 1937'de sona erdi. Ayaklanmanın lideri Seyit Rıza ile 6 kişi idam edildi. Çok sayıda ayaklanmacı değişik hapis cezalarına çarptırıldı. Ancak olaylar durulmadı ve 1938'de Kureyşan aşireti intikam için diğer aşiretleri silahlanmaya davet etti ve ikinci isyan başladı. Bunun üzerine başlatılan ikinci askeri harekat ile Eylül 1938'de ayaklanma tamamen bastırıldı. Direniş amacıyla kırsal alanda kalanların direnişi ise 1948'e kadar sürmüştür.

Dersim olayının sonuçları neler olmuştur?

1- Harekata katılan yöre halkının bir kısmı başka illere gönderildi.

2- Harekat sonrası 11.818 kişi başka yerlere sürgün edilmiştir.

3- Ayaklanmaya katılan aşiret mensupları, Kayseri'nin Sarız, Mersin'in Anamur ile Silifke ilçelerine ve Erzurum,Bursa Yozgat, Muş gibi çeşitli illere gönderilmiştir.

4- Harekat sonucunda 13.160 ile 40.000 arasında sivil ölmüştür.

Yorumlar

Bu sayfa ait yorum bulunamadı. İlk yorum yapan siz olun.

Yorum ekle

Vazgeç