Ut nedir?

Bir müzik aletidir. Doğu müziğinde kullanılır. Bugünkü şeklini farabi zamanında aldığı söylenir.

Türklere, Araplar tarafından gelmiştir. Mızrapla çalınır. Teknik ve estetik bakımından tamburla kıyaslanamayacak kadar zayıf bir çalgı olarak kabul edilir. Armut biçimindedir. Altı çift teli vardır. Ses alanı üç sekizlidir. Arapların İspanya’yı fethiyle Batıya da geçmiş, lavta denen çalgı halini almıştır. Türk müziğinin başlıca ut ustaları, Nevres Bey, Ali Rifat Çağatay ve Şerif Muhittin Targan'dır.

Perdesiz bir çalgı olan ut, telli ve mızraplı çalgılar kategorisinde yer almaktadır. 3 oktavlık bir ses aralığına sahip olan ut, 11 ya da 12 telli olarak kullanılır. Tel gruplamalarında 6 grup tel bulunmaktadır ve en üstte bulunan bam teli tekli olarak kullanıldığı durumlarda 11, çiftli kullanıldığında ise 12 tellidir. En üstte bulunan bam teli Türk Müziğinde kaba dügah olarak adlandırılan kalın la sesine akort edilir ve genelde dem maksatlı olarak kullanılır.

Ut’ un gövdesi yarım armudu andıran bir yapıya sahiptir. Gövde kısmı için sert ağaçlardan olan maun, gürgen gibi ağaçlar tercih edilir. Arka kısmı olan sırt tarafı, yaprak olarak adlandırılan 20 ile 21 arası eşit parçadan oluşur. Sap kısmında bulunan burgular geriye doğru sıralanmıştır. Mızrabı diğer mızraplı çalgılara göre daha uzundur ve parmakların arasından geçirilerek tutulur.

ut

Türkçeye ut kelimesi Arapça ud, kelimesinden geçmiştir. Oldukça eskiye dayanan bir çalgı olan ut, aslında lavta çalgısının Anadolu’da bugünkü şeklini almış ve kullanılan biçimidir. Lavtaya oranla daha geniş bir gövdeye sahiptir ve boyu daha büyüktür. Ayrıca lavtada bulunan perdeler ut’ ta perdesiz hale dönüştürülmüştür. İran’ da yaygın olarak kullanılan ut, ülkemize Udi Afet Bey tarafından getirilerek bugünkü şeklini almıştır.

Çok eski bir çalgı olan Ut’ un, metodu ülkemizde çok eskiye dayanmayıp 1920’ li yıllardan itibaren yazılmaya başlanmıştır. Muhiddin Targan, Nevres Bey, Yorgo Bacanos, Ali Rıfat Çağatay ülkemizin yetiştirmiş olduğu önemli ut virtüözlerinden bazılarıdır. Tekne (gövde), göğüs (kapak), sap, burguluk ve teller olmak üzere beş esas elemandan meydana gelen Ud'un yapımına, eleman sıralamasında da görüldüğü gibi, tekne'den başlanır.

Ut'un teknesi; gemi karinasını andıran, enine ve boyuna yapıştırılmış 4-5 cm kalınlığındaki parçalardan oluşan bir kalıp üzerine, 70 cm boy, 2 ila 4 cm en ve 3 mm kalınlıktaki dilim yaprak veya çenberlerin, çoğunlukla aralarına - hem estetik, hem sağlamlık amaçlı kontrast renkli tek veya çift fileto'lar konularak işlenmesiyle meydana getirilir.

Günümüzde bazı yapımcıların, parçaları tekne kavsine uygun boşluksuz olarak yapıştırılmış veya yine aynı formda yekpare alüminyum olarak kullandıkları kalıplar üzerine, ortada geniş, uçlarda sivri ve işlem orta eksenden başladığı için hep tek sayıda çevirdikleri dilimler, genellikle maun, ceviz, paduk, vengi, nadiren de kelebek, erikveya zeytin ağacındandır. Önceden ısıtılarak kalıbın eğimli profili kabaca verilen dilimler ütü ve ince kağıt yardımıyla kalıba çekildikten sonra, belirli yerlerdeki küçük monte çivileri çıkarılarak kalıptan alınır ve bu defa dilimlerin içbükey yüzeyi, çenber ve filetoların uzun birleşme hattı boyunca kalın kağıt veya extrafor yapıştırılarak kuvvetlendirilir.

Sözlükte "ut" ne demek?

1. Utanma duygusu.
2. Türk müziği araçlarından, iri karınlı, kirişli, çalgıçla çalınan bir çalgı.

Cümle içinde kullanımı

Ferhunde, burada sevdiği bir ut muallimiyle evlenip bahtiyar olmuştu.
- R. N. Güntekin

Ut kelimesinin ingilizcesi

n. musical note C, first note of the hexachord scale invented by Guido d'Arezzo which has now been replaced by the first octaval syllable do
n. lute
Köken: Arapça

Yorumlar

Bu sayfa ait yorum bulunamadı. İlk yorum yapan siz olun.

Yorum ekle

Vazgeç