Urartular nedir?

Urartular; Bronz çağında ve yaklaşık olarak İ.Ö. 859 - İ.Ö. 595 / 585 yılları arasında varlık göstermiş başkenti Tuşpa (Van) olan devletin adıdır.

Günümüzdeki Doğu Anadolu, Kuzeybatı İran,Irak'ın küçük bir bölümü ile kuzeyde Aras Vadisi urartuların egemenliğinde bulunmaktaydı.

Urartular’ın siyasi ilişkilerinde öne çıkan devlet, Asurlular’dı. Asurlular ve Urartular birçok kez savaşmıştır. Asurlular’ın kayıtlarında Urartular’ın adı geçmektedir. Bu kaynaklarda, Asurlular’ın Urartular’a karşı savaştığından bahsedilmektedir. Bu savaşların da etkisiyle, Urartular’ın yapılarında savunmada kolaylık öne çıkarılmıştır. Bulundukları dağlık, kayalık bölgenin avantajı ile dik yamaçlara yapılan yapılar, savunma için bir kolaylık sağlamıştır.

Maden işlemede gelişen Urartular, bulundukları bölge ve çevresinde metal işlemecilik üzerine önemli çalışmalar yapmış ve diğer uygarlıkları da etkilemiştir.

Urartularda devlet yönetimi

Urartuların ilk zamanlarında devlet kralların zayıflamasından dolayı feodal bir yapıya sahipti. Krallıkla yönetilen Urartu Devleti eyaletlere ayrılmıştı. Her eyalette başkentten atanan (En-nam) valiler görev yapıyorlardı.

Urartularda dil ve yazı

Urartuların konuştuğu dil Hurrice ile ayni kola ait olup büyük akrabalık içermekte ve en çokKuzeydoğu Kafkasya Dil ailesi (Çeçence) ile benzerlik göstermektedir. Yazı olarak kendine özgün bazı karakteristlik özellikler gösteren çivi yazısı ve bazı anıtsal yapılarda ise hiyeroglif kullanmışlardır.

Urartu Devleti çivi yazısını ve Hitit hiyeroglif yazısını kullanmışlardır. Urartular'ın devletler arası yazışmalarda Asur dilini sıkça kullandıkları ele geçirilen çivi yazılı kraliyet metinlerinden anlaşılmaktadır. M.Ö. 7. yüzyıla ait olup Kral II. Rusa tarafından bazı idari yazışmalarda kullanılmış tabletler kale içinde yapılan kazılarda ortaya çıkarılmıştır. Urartuca yazılı tabletler Alman dil bilgini Johannes Friedrich tarafından günümüze tercüme edilmiştir.

Urartularda dini inanç

Urartuların inandığı, kutsadığı ve adlarına belirli dönemlerde kurban kestiği 79 tanrı, tanrıça ve tanrısal özellik bulunmaktadır. Bunlardan ilk üç sırayı Haldi, Teişeba ve Şivini paylaşır.

Haldi, Urartuların baştanrısı idi. En büyük tapınağı Musaşirin'de idi. Teişeba (Fırtına tanrısı) Hurri kökenlidir. Şivini de (Güneş tanrısı) olup Hurrikökenlidir.

Urartular büyük merkezlerde tanrıları için kule tipi tapınaklar ve açık alanlardaki kayalara kapı görünümlü kutsal nişler yapmışlardı.

Urartularda dni ritüeller

Urartu tanrıları için ritüeller eşliğinde kurbanlar kesilmesi esasına dayanmaktadır. Kurbanlar koyun, inek, ve sığır olarak çeşitlilik arzeder ve Urartuların 79 tane tanrılarından her bir tanesi için kaç tane koyun / sığır / inek kesileceği belirlenmiştir.

Devletin başkenti olan Tuşpa için de kurban kesilmektedir. Kesilen hayvanların kanlarının Van Kalesi'nde ki bir meydanda toplanması için drenaj kanalları inşaa edilmişti.

İnsan kurban etme adetide Urartuların gelenekleri arasındadır.

Urartularda cenaze töreni

Urartu mezarları içinde yakılan cesetlerin küllerinin yanı sıra bilezik, kemer, ve bronz eşyalar da bununmuştur. Bu bulgulardan Urartuların ölümden sonra bir yaşama inandıkları sonucuna varılmıştır. Bir yerleştirilen kül Cesetlerinin yakılması ardından Urn gibi yerlerde toprağa gömüldükleri, bazen de, küllerin saksılar içine doldurulduktan sonra saklandığı anlaşılmıştır. Urartular'da şeklinde yaygın cenaze şekli cesetlerin yakılması idi. Bu yöntem öncelikle saraylarda krallara yapılan törenlerde uygulanmaktaydı. Van Kalesi-Tuşpa'da kral küllerinin saklandığı mağaralar bulunmuştur. Van Kalesi'nde Kudüs ve Frig mezarlarına benzer kaya mezarlar ortaya çıkarıldı. Mısır antik mezarların inşası ile benzerlikler cenaze törenlerinin çok kültürlülük arzettiğini kanıtlar niteliktedir.

Urartularda ölü gömme

Urartu'da yakarak veya yakmadan gömü yapılmaktaydı. Yönetici kesim ve olasılıkla aileleri büyük kale ve merkezlerin yakınındaki çok odalı kaya mezarlarına birlikte, diğerleri ise sosyal statülerine göre toprak altına inşa edilen oda mezarlara, basit toprak mezarlara veya yakılarak urne adı verilen küplere gömülmekteydiler. Merkezde Van Kalesi, batıda Palu, Malazgirt ve Altıntepe'de, kuzeyde Aras Nehri'nin güney bölgesinde, doğuda Şangar (İran'da Bastam'ın kuzeyi) gibi önemli yönetim merkezlerinin yakınında çok odalı kaya mezarları bulunmaktadır. Dilkaya Höyüğü, Karagündüz Höyüğü ve Yoncatepe Höyüğü'nde ise soyulmadan günümüze ulaşmış, içinde birden çok gömü bulunan yeraltı oda mezarları incelenmiştir. Ölümden sonraki yaşama inandıkları için ölülerin mezarlarına günlük yaşamda kullandığı yastık, çanak, çömlek v.s. gibi eşyalar konulurdu.

Urartularda sanat

1. Duvar resimleri

2. Çanak-çömlek ve oymacılık

3. Taş ve seramik eşyacılık

4. Kalkanlar

5. Okluklar

Duvar resimleri

Mezopotamya'da kültürlerinde popüler olan duvar resimlerine benzer bazı renkli duvar resimleri Erivan-Erebuni Kalesi içerisinde korunarak günümüze dek ulaşmayı başarmışlardır. Antik Yakın Doğu sanatının şahaserleri arasında yer alan bu resimlerden bazıları Erivan'da Erebuni Müzesi'nde teşhir edilmişlerdir.

Çanak-çömlek ve oymacılık

Devletin kuruluşu ile birlikte ortaya çıkmış gözüken parlak kırmızı astarlı çanak-çömlek grubu yönetim merkezi ve önemli Urartu kalelerinde bulunmaktadır. Halkın ürettiği yöresel ve geleneksel mallar da kullanılmaya devam etmiştir.

Taş ve seramik eşyacılık

Yapılan kazılarda umulanın aksine sadece bir kaç tane taş rölyefler ve heykelcikler bulunabilmiştir. Türkiye'de sadece bir kaç adet taş kabartma kalıntısı ele geçirilebilmiştir. Geri kalanlar ise muhtemelen Urartu'nun çöküşünden sonra tamamen ortadan yok olup gitmişlerdir. Bununla beraber, Türkiye'de bol miktarda kap-kacak ve çanak-çömlek ele geçirilmiştir.

Kalkanlar

Van Gölü ve Teişebaini çevresinde bulunan kalkanlar, sergilenmek üzere British Müzesi ile Berlin Müzesi'ne görürüldüler. Teişebaini, (Karmir-Blur) Kızıl-Tepe'de yapılan kazılarda da On Dört adet kalkan ele geçirilmiştir.

Okluklar

Urartu arkeolojik kazıları neticesinde Teişebaini bölgesinde bronzdan yapılmış ve dış yüzlerinde askerlerin kabartma görüntüleri yer alan üç adet okluk (okların muhafaza edilmesi ve taşınması maksadıyla kullanılan kılıflar) ele geçirildi. Bunlardan bir tanesi Hermitage Müzesi'nde, diğeri ikisi ise Ermenistan Ulusal Tarih Müzesi'nde sergilenmektedir.

Urartulara ait önemli eserler

1. Tanrı Haldi Figürü

2. Aslanlı Şamdan

3. Boğa ve At başı

4. Altın mühür

5. Savaşçı heykeli ve kılınç

6. Yelpaze sapı

Urartu kralları

1. Aramu

2. I. Sarduri

3. İşpuni

4. Menua

5. I. Argişti

6. II. Sarduri

7. I. Rusa

8. II. Argişti

9. II. Rusa

10. III. Sarduri

11. Erimena

12. III. Rusa

13. IV. Sarduri

Urartuların yıkılışı

Huriler tarafından kurulan bu devlet Hazar deniz, Malatya, Erzurum, Erzincan, Musul, Halep gibi yerlerde hakimiyet sürmüştür.Komşuları olan Persler(İran) ile sürekli mücadele etmişlerdir. Kimmer ve İskit(Sakalar) saldırıları ile iyice zayıflamışlardır.M.ö 585 yıllarında Medler tarafından yıkılmıştır.

Urartulara ait tarihi yapılar

1. Kef Kalesi (Van)

2. Ayanıs Kalesi (Van)

3. Toprakkale (Van)

Yorumlar

Bu sayfa ait yorum bulunamadı. İlk yorum yapan siz olun.

Yorum ekle

Vazgeç