Turnusol nedir?

Bitkilerden çıkartılan bir boyadır. Kimyada sıvıların asit veya alkali (baz) olup olmadığını anlamaya yarar.

Turnusol emdirilmiş kağıt şeritler sıvıya daldırılır. Sıvı asitse kağıt kırmızı, alkali ise mavi renk alır. Çözeltilerin asit veya alkaliliğini belirlemede kullanılan kimyasal bir madde. Asit çözeltisine turnusol ilave edildiğinde çözelti kırmızı, baz çözeltilerine ilave edildiği zaman ise çözeltinin rengi mavi olur.

Turnusol’un pH olarak dönüm noktası 4,5-8,3 arasındadır. Turnusol çözelti halinde kullanıldığı gibi kağıda emdirilerek de kullanılır. Bu kağıda "turnusol kağıdı" denir. Turnusol kağıdı pH’sı 7’den büyük olan çözeltilere batırılırsa kağıt mavi, pH’sı 7’den küçük (asidik) çözeltilere batırılırsa kağıt kırmızı renk alır. Bugün turnusol kağıdı geçmişe nazaran daha az kullanılmaktadır..Turnusol kağıdı yerine bugün çeşitli pH’lara karşılık çeşitli renkler gösteren kağıtlar kullanılıyor.

Bu renkler kırmızıyla koyu mavi renkler arasında değişmektedir. Bu renklerin herbiri takribi bir pH göstermektedir. Turnusol, likenlerden (Roccella, Variolaria) elde edilir. Bu bitkiler alkolle ekstrakte edilir. Ekstrakt, yani alkolle çekilen bitki özü hava mevcudiyetinde amonyak, soda, potasyum karbonatla muamele edilir. Ekstraksiyonla elde edilen ilk ürün basit ß-orsinol’dür. Sonra bu bileşik amonyakla okside olur ve quinone dönüşür.

Bir damla mavi turnusol çözeltisi, nitrik, sülfürik ya da hidroklorik asit gibi kuvvetli bir aside katıldığında rengi kırmızıya döner. Sir­ke ya da maden sodası gibi zayıf asitlerde turnusol şarap kırmızısı bir renk alır. Amon­yak ya da sodyum hidroksit (sudkostik) gibi bazlarda ise kırmızı turnusol maviye dönüşür. İçinde bir damla turnusol bulunan sudkostiğe azar azar hidroklorik asit katıldığında, mavi rengin eflatuna dönüştüğü bir noktaya ulaşılır. Daha fazla asit katılırsa eflatun renk kırmızılaşır.

Turnusol ne mavi ne de kırmızı olduğu zaman, çözelti ne asit ne de bazdır ve "nötr" olarak nitelenir. Eğer bu deneyde elde edilen nötr çözelti buharlaştırılırsa geriye bilinen tuz kalır. Turnusol bazı liken türlerinden (bak. Liken) ve en çok Hollanda'da yapılır. Liken bitkileri bir teknede lapa haline getirilip amonyak ve başka maddelerle karıştırılır ve mayalanmaya bırakılır.

Mavi toz külçeleri halinde biçimlenen turnusol çözelti ya da tablet haline getirilir. Turnusol kağıdı, bir tür kurutma kağıdına turnusol çözeltisi emdirilip kurutularak elde edilir. Kuru maddeler için belirteç olarak kullanılacağı zaman, turnusol kağıdının önce arıtılmış suyla ıslatılması ge­rekir.

Sözlükte "turnusol" ne demek?

1. Birtakım bitkilerden elde edilen mavi boya maddesi.

Turnusol kelimesinin ingilizcesi

n. litmus
Köken: Fransızca

Yorumlar

Bu sayfa ait yorum bulunamadı. İlk yorum yapan siz olun.

Yorum ekle

Vazgeç