Tezat nedir?

Tezat, iki karşıt düşüncenin bir arada söylenmesidir. Ancak "Gece uyurum, gündüz çalışırım." demekle tezat sanatı olmaz. Gece ile gündüz zıt iki kavramdır, düşünce değildir. Oysa tezat, kavramların zıtlığında değil, düşüncenin zıtlığındadır.

Örnek: "Meyhane mukassi görünür taşradan amma
Bir başka ferah başka letafet var içinde"

Nedim'in bu beytinde meyhanenin hem sıkıntılı hem de ferah ve latif olduğu söyleniyor. Akla ve mantığa uygun bir şekilde, bir varlığın birbirine zıt özellikleri bir arada söylenmiş oluyor. Tezatta şuna dikkat etmek gerekir: Tezat sadece zıt anlamlı sözcüklerin bir arada kullanılması değildir. Tezat için birbirine karşıt özelliklerin de belirtilmesi gerekir.

“Güleriz ağlanacak halimize.” dizelerinde ise tezat söz konusudur. Çünkü burada “gülmek-ağlamak” sözcükleri sadece zıt anlamlı değildir. Aynı zamanda “ağlamak-gülmek” gibi iki zıt eylemin bir insan ruhunda ve aynı zamanda olması, insanın iki duygu arasında çatışma yaşaması, insan ruhundaki karşıtlığın dile getirilmesi söz konusudur.

Tezat sanatında zıt anlamlı sözcüklerden hareketle bir varlık, kavram ya da durumun iki zıt yönü ortaya konur. Şair, zıt anlamlı sözcüklerden hareketle aynı kavrama iki farklı yönden bakar, bu iki yanı bir kavrama, bir ortak noktaya bağlar. Bu açıdan zıt anlamlı sözcüklerden biri gerçek, diğeri mecaz anlamı ile kullanılır. Belirtilen zıtlıkların ifade edilen varlıkta veya unsurda ortak özellik olarak var olması şarttır. Ayrıca belirtilen zıtlıklar tek bir varlıkla veya unsurla ilgili olmazsa tezat sanatı meydana gelmez.

Sözlükte "tezat" ne demek?

1. Karşıtlık.

Cümle içinde kullanımı

Sanatçı çok garip ve tezatlarla dolu bir yaratıktır.
- H. E. Adıvar

Tezat kelimesinin ingilizcesi

n. contrast, contradiction, incompatibility, extreme, interference, setoff
Köken: Arapça

Yorumlar

Bu sayfa ait yorum bulunamadı. İlk yorum yapan siz olun.

Yorum ekle

Vazgeç