Tariz nedir?

Sözcük anlamıyla dokundurma", "taşlama", "taş atma" demektir. Terim olarak ise; bir sözün görünürdeki anlamının tam tersi amaçlanarak kullanılmasıyla gerçekleştirilen mecazlı anlatımdır.

Kinayedekinden daha keskin alay ve eleştiri içerir. Yazıda tariz, bazen parantez içerisinde ünlem ( ! ) işaretiyle belli edilir. Genellikle bir kişiyi ya da durumu iğnelemek, alaya almak için yapılır.

Tarizde güzel ve hoş bir şekilde ifadenin yönünü değiştirerek sitemde bulunma söz konusudur. Örneğin çok cimri bir kişi için “Ne kadar cömertsiniz!” demek bir tarizdir. Burada cimri kişi ile ilgili olarak “Ne kadar cömertsiniz.” denerek, söz söylenen kişi karşılık vermekten mahrum bırakılır ve psikolojik bir etki altına alınmış olur.

Tariz sanatında söz gerçek ya da mecaz anlam yerine, doğrudan zıddıyla kullanılır. Sözün gerçek anlamı doğru görünse de amaç, onun zıddının anlaşılmasını sağlamaktır. Bu sanatın etkili olması için nazik ve nükteli bir şekilde söylenmesi gerekir.

Tariz sanatının en önemli özelliği bir bütün yayılmasıdır. Yani örneğin tevriye sanatında ya da kinaye sanatında o sanatın toplandığı tek bir sözcük vardır ve biz de “İşte bu tevriyeli sözcük” ya da “ İşte bu kinayeli sözcük” deriz. Lakin tariz de böyle bir durum yoktur. Kinaye gibi kinayeli sözcüğü ortadan kaldırdığımıza sanat bitmez, tekillik değil bütünlük hatta metne yayılma vardır.

Örneğin, vermedi ablukada şan-ı donanmaya helalİngiliz devletine olsa sezadır amiral. (Ziya Paşa) Burada bahsedilen Sadrazam Ali’dir. Son Osmanlı sadrazamlarından olan Ali Paşa Girit seferinde başarısız olmuş hatta bazı tarihi kaynaklara göre savaşmaya bile tenezzül etmeden savaş alanından kaçmıştır. Sadrazam Ali Paşa’yı sevmeyen Ziya Paşa ona bu beyiti yazmıştır.

Bu hikaye kapsamında beyitleri yeniden okumanız gerekmektedir, okuduğunuzda aslında bir övgü değil ağır bir yergi olduğu Ali Paşa’ya bir nevi korkak ve hain denildiği görülecektir. Bu dizelerde bize şu anlamı bir sözcük tek başına vermiyor. Bu bakımdan siz “Bu beyitte tariz sanatı vardır” deriz, “Şu sözcük tarizlidir” diyemeyiz.

Sözlükte "tariz" ne demek?

1. Kapalı bir biçimde, dolaylı olarak söz söyleme, dokundurma, taş8.

Yorumlar

Bu sayfa ait yorum bulunamadı. İlk yorum yapan siz olun.

Yorum ekle

Vazgeç