Sperm nedir?

Sperm (Sperma) erkek üreme organlarından erkeklik bezinin meydana getirdiği döl hücresidir.

Spermanın bir başı, bir gövdesi ve harekete yarayan bir kuyruğu vardır. Yumurtaya göre çok küçüktür. Spermalar, dişi üreme organlarında hazırlanan yumurta hücresiyle birleşip «döllenme» olayını yaparlar. Döllenme sonucu üremeye başlayan hücreler yeni bir canlıyı meydana getirir.

Sperm hücresi erkekte testislerde oluşur ve üretimi ergenlik döneminde başlar. Spermin baş kısmında döllenme sırasında yumurtaya aktaracağı kalıtsal bilgi yani DNA taşır. Sperm hücresisini kuyruğu vardır ve spem hareketlidir. Cinsel ilişki sırasında  erkeketen meni ile ejeküle edilen  sperm sayısı  ortalama  300 milyon dur. Ancak yumurtaya ulaşarak yumurtayı sadece yalnızca tek bir sperm dölleyebilir.

Bir sperm bir yumurta hücresine ulaştığında, yumurtaya girmek için kuyruğunu dışarıda bırakıp, sperm baş kısmı ile yumurta zarından geçerek kalıtsal bilgileri DNA yı yumurtaya ulaştırmış olur. Spermler yoğun kıvamda bir sıvının içinde bulunurlar. Bu sıvının ismi meni ya da diğer adı ile de  ersuyu denir. Meni kendine has kokusu olan ve spermi içerisinde taşıyan bir sıvıdır ve cinsel ilişki ile erkekten ejeküle edilen, dışarı boşalan bu sıvı yine “meni” dir.

Bu meni nin rengi yanlış ifade olarak halk arasında sperm rengi olarak da ifade edilmektedir. Meni nin ilk kısmı çinko, yağlı bileşikler, amino asitler ve enzimler içerir. İkinci kısmı ise spermlerin kadın üreme organları içinde ilerleyebilmeleri için rahim ve tüplerin kasılmasını sağlayan, spermleri besleyen ve vajinanın asit ortamını nötralize eden maddeler içerir.

Spermin başı bir hücre çekirdeği gibidir. İçinde kalıtsal bilgileri bulundurur. İçinde genetik şifre ve DNA vardır. Bunlar yumurtaya geçtiği zaman kromozomlar çoğalır ve buna göre cinsiyet belirlenir. Kromozomlar tek halde oluşup, çifte bölünürler ve bölündükleri zaman doğacak bireyin cinsiyeti belirlenir. Eğer kromozomlar XX şeklinde ise bireyin cinsiyeti dişi olur, eğer XY ise bireyin cinsiyeti erkek olur.

Sperm sağlığını belirleyen faktörler nelerdir?

Miktar: Eğer bir meni, tek çıkışta 39 milyon ve daha fazla sperm içermekteyse, spermleriniz doğurganlık özelliği taşır. Kalite: Eğer spermlerinizin %4'ünden fazlasının şekli ve yapısı düzgünse, spermleriniz doğurganlık özelliği taşır. Normal bir spermin oval bir başı ve uzun bir kuyruğu vardır ki bunlar beraber spermi yumurtaya götürmek için son derece önemlidir.

Eğer spermlerinizin başı çok küçük, çok büyük veya yamuksa veya kuyruk çiftse veya kısaysa yumurtayı dölleme ihtimali azalır. Hareket Etme Yeteneği: Eğer spermlerinizin %40'ından fazlası hareket edebiliyorsa, spermleriniz doğurganlık özelliği taşır. Çünkü sperm yumurtaya ulaşmak için kendi kendine hareket eder.

Toplam sperm sayısı nedir?

Erkeğin tahlil için vermiş olduğu bütün meni (ejakulat) içerisinde bulunan sperm sayısı, minimum 39 milyon olması gerekmektedir. Bunun altında bulunan değerlerde ise, sperm sayısının az olduğundan (oligospermi) söz edilir. Sperm sayısının üst sınırı bulunmaz. Bu değerlerin üzerinde tespit edilen bütün sayılar, normal olarak kabul edilir. Toplam sperm sayısını tespit edebilmek için, ilk olarak 1 mililitrede bulunan sperm sayısı hesaplanarak, meninin toplam hacmi ile çarpılır.

Sperm konsantrasyonu nedir?

Sperm konsantrasyonu, erkeğin boşalması sonucunda vermiş olduğu meninin yalnızca 1 mililitresinde (1ml, 1 cc) bulunan sperm sayısı anlamına gelir. Erkeklerde normal sperm sayısı mililitrede (ml) en az 15 milyon civarında olması gerekir. Bu sayının altında görülen değerlerde, sperm sayısı azlığından (oligospermi) bahsedilir. Sperm konsantrasyonunda üst sınır bulunmaz. Bu değerlerin üzerinde olan bütün sayılar, aynı şekilde normal olarak kabul edilir.

Hamile kalmak için gerekli sperm sayısı kaç olmalı?

Yukarıda belirtilen toplam sayı ve konsantrasyon değerleri hamilelik (gebelik) oluşabilmesi için en ideal değerlerdir, toplumun çopunluğunda bulunan normal değerlerdir. Bu değerlerin altında ne kadar az olursa sperm sayısı hamilelik oluşma şansı o kadar azalır. Sperm sayısı normal değerlerin altında ise hamilelik şansı sıfır denilemez, hamilelik şansı vardır ancak normale göre daha düşüktür. Sperm sayısının düşük olduğu çiftlerde hamilelik elde etme şansı düşüktür veya hamile kalana kadar geçen süre daha fazladır.

Sperm donasyonu nedir?

Erkeklerin ejekülatında (meni) sperm hücresi olmayabilir. Bu durumda testisten iğne ile çekilerek( TESA ) veya parça alınarak ( TESE ) içinden sperm alınır. Buradan elde edilen sperm de yumurtayı döller ve gebelik yapabilir. Fakat testisden sperm elde edilemeyen erkekler için ‘Sperm Donasyonu’ gündeme gelebilir. Bu durumda dünyadaki belirli merkezlerde alınıp, hareket, sayı ve şekil bozukluğu araştırılarak saklamaya uygun görülenlerin depolandığı hazır ürünler kullanılır. Depolama işlemi dondurulmak yoluyla gerçekleştirilmektedir.

Yine yumurta vericisinde olduğu gibi mikrobik testler çalışılmakta (HIV, Hepatit B, C), bu amaçla en çok İngiltere, Danimarka ve Amerikada hazırlanan ürünler kullanılmaktadır.  Merkezimiz Danimarka Cryos Sperm Bankası ile çalışmaktadır. Sperm donasyonu tedavisinde işlemlerde önce hanımda yumurta büyütme tedavisine başlanır. Bu amaçla kullanılan ilaçlar klasik tüp bebek tedavisinde kullanılan ilaçlardır.

Genellikle adetin 2. günü iğneler vurulmaya başlanır ve ortalama 10 gün içerisinde yumurtalar toplanacak büyüklüğe gelirler. Bu sure yumurtalık yapısına göre değişmektedir.Yumurta toplama, dölleme ve sonrasında embryo transferi, Girit’teki merkezde gerçekleşmektedir. Yumurta toplanmasıyla transfer arasında 3 gün olmaktadır.

Sperm morfoloji analizi

Sperm morfolojisi değerlendirmede dünyada 2 metot kullanılmaktadır. Bunlar Kruger tarafından tanımlanan kesin kriterler ve WHO (Dünya Sağlık Örgütü) kriterleridir. Kruger'in kesin kriterleri 1986 yılından beri birçok klinik tarafından kullanılmış ve standart bir değerlendirim metodu haline gelmiştir. Buna göre normal morfolojili spermatozoa bulunma oranı %4 ve altındaysa kötü , %5 ile %14 arasındaysa  normal , %14'ün üzerindeyse normal- iyi olarak kabul edilmektedir. WHO tarafından belirlenen normal sperm oranı ise  % 30 dur.

Menkveld isimli araştırıcı, ilk kez normal olarak kabul edilebilecek sperm yapısını ve boyutlarını, mikron cinsinden kesin kriterlerle tanımlamıştır. Buna göre normal olarak kabul edilebilecek bir sperm  baş ve kuyruk bölümlerinden oluşmaktadır. Detaya inecek olursak, baş kısmında akrozom, postakrozom ve nükleus bulunmaktadır. Daha sonra çok ince bir tabakadan oluşan boyun kısmı vardır ki bu ancak elektron mikroskobunda görülebilir.

Boyun kısmından sonra mid-piece (orta kısım) gelir. Bu kısım en önemli bölümlerden biridir çünkü spermlere motilite için gerekli enerjiyi verecek olan mitokondriler bulunur. O halde mid-piece anomalisi olan bir spermin progresif motil olması beklenemez. Kuyruk kısmı da sırasıyla kalın olan ana kuyruk ve daha sonra nispeten daha ince olan uç kuyruk bölümlerinden oluşur. Kuyruk anomalilerinin motilite bozukluğu yaratacağı şüphesizdir. Morfoloji değerlendirmede kullanılan boyama yöntemleri; Diff-Quik boyama, Papanicolaou boyama, Spermac boyamadır.

Sperm kelimesinin ingilizcesi

n. semen; male reproductive cell
adj. seminal
n. sperm, spermatozoon

Yorumlar

Bu sayfa ait yorum bulunamadı. İlk yorum yapan siz olun.

Yorum ekle

Vazgeç