Sebil nedir?

Tek cümleyle sokakta bulunan insanlara para ödemeden su temin edebilecekleri bir hayrat yapısı olduğu söylenebilmektedir. Bu küçük yapılar sokaklarda tek başlarına da inşa edilebildikleri gibi, çoğu eski zamanlardan günümüze bir külliyenin içerisinde yer alarak var olmuşlardır.

Tarih sahnesinde incelendiğinde, bu yapıtların hem mimari özellik olarak hem de üzerlerine yapılan bezemelerinin üsluplarının oldukça beğeni görür halde olmasından yola çıkılarak bu tip ürünlerin 16. yüzyıldan itibaren kalıcı olacak şekilde inşa edildiği ortaya çıkmaktadır. Aslında daha eski zamanlarda da yapılmakta olan sebiller o dönemlerde ahşap malzemeden yapılmış olduğu için günümüze gelecek bir yapıt kalmamış, ancak 16. yüzyıldan sonrasında yapılan mermer sebilleri inceleme şansımız olmuştur.

Sebillerin ister başka bir yapıdan bağımsız şekilde inşa edilenleri olsun ister bir külliye içerisinde inşa edilenleri olsun kendi içlerinde bir takım mimari açıdan farklı inşa edilmelerinden kaynaklanan farklılıkları bulunmaktadır. Bu farklılıklar pencere biçimde inşa edilen sebiller, köşe sebilleri, cephe sebilleri gibi türler vb. şeklinde değişiklik göstermektedir

Sebil biçimleri

Anıtsal birer örnek olarak da teşkil edilebilecek sebil türleri; genel anlamda yarım daire şeklinde, yuvarlak şeklinde ya da çokgen şeklinde planlanarak inşa edilmiştir. Üst kısmında bir kubbe bulunmakta,kubbenin etek kısımları da geniş tutularak üst kısımdan deyimi yerindeyse aşağı doğru etek gibi sarkıtılmaktadır. Kubbenin ağırlığını üstlenen sütun, yaklaşık olarak 1 metre üstten başlanarak madeni yapılarla kaplanılmıştır.

Özellikle İstanbul’da barok usüle örnek olarak gösterilebilecek pek çok sebil çeşitleri bulunmaktadır. Günümüze ulaşmış olan en eski örnek, İstabul’da bulunan Vefa semtindeki “Hasan-Kethüda Sebili”dir. Bu sebilin 1565-1566 yılları tarihlerinde yaptırıldığı bildirilmiştir. Dış görüntü olarak yuvarlak kemerli pencereleri bulunan ve tunç alaşımlı parmaklıkları bulunan bu sebilin köşelerinde de başlıkları bulunan mermer sütunlar yer almaktadır.

Tarihte sebil örnekleri

Türklerin tarihlerinde sebil örneklerinde çok daha eski dönemlerde rastlanmaktadır. Örnek verilecek olursa; Anadolu Selçuklularının döneminde, Konya’da Sahip Ata külliyesi adında bir külliye yapısı inşa edilmiştir. Bu külliyenin 1258 yılında inşa edildiği bilinmekte, kendisinin mimarisinde bulunan taç kapılarının her iki yanında da oldukça güzel bir şekilde inşa edilmiş sebiller de bulunmaktadır.

Mısır’a bakıldığında ise 15. yüzyıldan kalma Memluklar döneminde yapılmış olan “sebil-küttab” yapısı bulunmuş; altı sebil üst kısmı okul anlamına gelen bu yapıların Kayıtbay Cami Medresesi gibi yapılarla örneklendirilebileceği görülmüştür. Daha sonrasında Osmanlı mimarisine geçen ve en iyi örneklerinin Osmanlı mimarisinde verildiği bu yapıtların yapımına 20. yüzyıla kadar ara verilmeden devam edilmiştir. En son yaptırılan sebil, 1896 yılındaki Topkapı’da inşa ettirilen Pazar Tekkesi sebilidir.

Yorumlar

Bu sayfa ait yorum bulunamadı. İlk yorum yapan siz olun.

Yorum ekle

Vazgeç