Sabun

Kirli ve yağlı şeyleri temizlemekte kullanılmak için yağlı asitlerle alkalileri birleştirerek yapılan hamurumsu maddedir. Bugünküne benzer usulle elde edilen sabun ilk 900 yıllarına doğru Marsilya'da yapıldı. Böylece 1.000 yıldan beri tek temizleyici madde olarak kullanılan sabun, kimya yönünden, yüksek yağ asitlerinin, metal tuzlarıyla karıştırılmasından elde edilir. Organik yağlar bu tuzlarla kaynatıldıkları zaman «sabunlaşma olayı» meydana gelir.

Bu olay sonucu bir yandan gliserin, öbür yandan da sabun oluşur. Elde edilen sulu çözeltiden sabun, adi tuzla doyurulup çökeltilir. Böylece katı sabun elde edilir. Sabunlaşma olayında metal tuzu olarak sodyum hidroksit kullanılırsa «sert sabun» (sodyum sabunu, ya da adi sabun), potasyum hidroksit kullanılırsa «yumuşak sabun» (potasyum sabunu, ya da Arap sabunu) elde edilir.

sabun

Yabancı ülkelerde sabun yapımında hayvansal iç yağlar, kemik yağları, Hindistan cevizi yağı kullanılır. Ülkemizde ise sabun yapımında daha çok asitli zeytinyağları, fındık yağı ve prina yağından yararlanılır. Önemli bir temizleyici olmakla beraber son yıllarda yapılan araştırmalar, sabunun ideal bir temizleyici olmadığı sonucunu vermiştir.

Sabun, acı ve tuzlu sularda köpürmediği gibi, temizleme özelliğini de kaybeder. Magnezyumlu ve kireçli sularda ise sabun, suyun içinde çözülmediği gibi yıkanan kumaşı da sertleştirip keçeleştirir. Son yıllarda «deterjan» adıyla sentetik sabunlar da yapılmaya başlanmış ve bunlarla acı ve soğuk sularda, diğer şartlar altında tabii sabundan daha iyi neticeler alınmıştır.

Günümüzde el, yüz ve vücut temizliğinde kullanılan sabunlara çeşitli esans, krem ve vitaminler katılarak bunların hoş kokulu, cildi yumuşatıcı ve besleyici olmasına çalışılmaktadır. Bunlar dışında bebeklerin tenini tahriş etmemek için «bebek sabunu», cilt hastalarının kullandığı «katranlı sabun» değişik formüllerle hazırlanan sabunlardır. Sabunun tarihi insanlık tarihi kadar eskidir. Pompei’deki lav örtüsü altında kalan toprakta sabun kalıpları bulunmuştur.

Modern anlamda sabun imali, 19. yüzyılda Fransız kimyageri, M. E. Chevecul’ün sabunun bir yağ asidi tuzu olduğunu göstermesinden sonra gelişmiştir. Sabun; temizleme maksadı yanında; kozmetik, losyon, krem, sprey, ilaç yapımında kullanılır. Endüstride boya, plastik döküm, metal çekme işlerinde, sentetik kauçuk ve plastiklerin birçok türünün imalatında, su geçirmez tekstil üretiminde, metallerin paslanmasını önleyici yardımcı malzeme olarak birçok alanda kullanılır.

Özellikleri

Sabun yüzey aktif bir maddedir. Su veya organik maddelerde çözündüğü vakit bu sıvıların yüzey gerilmelerini azaltır ve sıvı içerisindeki maddeleri yüzer vaziyete getirir. Mesela; sabunlu suyla eller yıkandığı vakit, kirler sabun molekülleri etkisiyle gevşer ve su içinde yüzmeye başlar, akan su ise bu kirleri elden uzaklaştırır. Magnezyum ve kalsiyum tuzları yönünden zengin olan sert sularla yapılan yıkanmalarda sabunun asit kökü bu iyonlarla çözünmeyen tuzlar meydana getirerek çöker. Sudaki sertliğe sebep olan iyonların hepsinin, bu şekilde çöktürülmesinden sonra köpük dolayısıyla temizleme işlemi başlamış olur.

Sabun kullanıldığı maksada göre imal edilir. Genel olarak suda çözünebilen ve çözünmeyen olmak üzere iki tip sabun cinsi vardır. Suda çözünebilen sabunlar, yağ asitlerinin sodyum veya potasyum tuzudurlar. Bunlar genel temizlik maksadıyla kullanılırlar. Suda çözünmeyen sabunlara sert sabun denir ki, bunlar alüminyum, kalsiyum, magnezyum, baryum, lityum, çinko, kurşun, kobalt ve bakır gibi katyonları ihtiva eden yağ asidi tuzlarıdır. Suda çözünmediği halde, organik sıvıların içinde çözünebilirler. Sabun, yağlama, organik jelatin vasıtası, organik reaksiyon katalizörü ve vinil plastiklerinin dengeye getirilmesinde kullanılır.

Sabunun bileşimi

Sabun yapımında kullanılan monokarboksilli asitlerden en önemlileri, tabiatta serbest olarak bulunan 12, 14, 16 veya 18 karbon atomu ihtiva eden yağ asitleridir. Bu yağ asitleri, yağlarda gliserinleştirilmiş olarak bulunur. Sabun yapımında en çok kullanılan yağ cinsleri hayvanlardan elde edilen iç yağlar, pamuk yağı, hidrojenlenmiş bitki yağları, balık yağı vs.’dir. İç yağlar, hidrojenlenmiş yağlar ve balina yağından yapılan sabunlar katı ve suya dayanıklıdır. Hindistancevizi yağı ihtiva eden yağlardan yapılan sabunlar suda kolay çözünür ve bol köpük yapar.

Sodyum stearat oldukça sert sabun olup, küçük köpüklüdür. Köpükleri de oldukça kararlıdır. Traş sabunları bu türdendir. Köpüklerin küçük ve sık olması sakalları bir arada tutarak traşın kolay olmasını sağlar. Suda çözünebilirliğini arttırmak için, sodyum stearata potasyum stearat da ilave edilir. Sert sodyum stearat sabunu, 60-100 derece arasında sıcak suda iyi temizleyicidir. Sodyum stearat kozmetik, krem, losyon ve buna benzer maksatlarla da kullanılır. Suda kolay çözünebilen ve düşük su sıcaklıklarında da temizleme gücü büyük olan ve mayi sabun olarak bilinen yumuşak sabun yağ asitlerinin tuzudur.

Evde sabun imali

Kaliteli banyo ve el sabununu evde yapmak mümkündür. Evde biriken yağ, iç yağ, Kuyruk yağı veya bunların karışımı sabun yapılarak değerlendirilebilir. Bu maksatla evvela yağ kaynatılarak süzülür ve 40 dereceye kadar soğutulur. Kostik soda, su ile karıştırılıp kaynatılarak 25 dereceye kadar soğutulduktan sonra, bu iki sıvı ağır ağır birbirine karıştırılır. Karışım tahtadan kalıplara dökülerek sabun elde edilir. Bu sabunun bileşimi 0,4 kg kostik soda (NaOH), 1,2 litre su ve 2,7 kg yağdır.

Sözlükte "sabun" ne demek?

1. Kirli ve yağlı şeyleri temizlemekte kullanılan, türlü yağlarla alkalileri birleştirerek yapılan madde.
2. Bu maddenin kalıp durumunda olanı.

Sabun kelimesinin ingilizcesi

n. soap
Köken: Arapça

Yorumlar

Bu sayfa ait yorum bulunamadı. İlk yorum yapan siz olun.

Yorum ekle

Vazgeç