Süveyş kanalı

Akdeniz'i Kızıldeniz'e bağlayan bir su yoludur. Uzunluğu 171 km.'dir. Genişliği yerine göre 80-125 metre arasında değişir. Derinliği 12 metredir. Akdeniz kıyısındaki Port Sait limanından başlar, güneye Kızıldeniz'e doğru uzanır, burada Süveyş şehrinde son bulur. Kanaldan geçiş süresi 12 saat kadar sürer. Akdeniz'le Kızıldeniz arasında bir kanal açma düşüncesi çok eskidir. Eski Mısırlılar Nil ile Kızıldeniz arasında bir kanal açmışlardı ama bu zamanla yıkılıp kapandı. Daha çok sonraları 16. yüzyılda Osmanlılar, 1799 Mısır Seferi'nde Napolyon, 1847'de Avusturya Başbakanı Metternich bu konuda çalışmalar yaptılar, ama bunlar kağıtta kaldı.

En sonunda Fransız diplomat ve mühendisi Ferdinand De Lesseps'in teşebbüsüyle kanalın açılması için ilk kazma 25 nisan 1859'da vuruldu. 10 yıl süren çalışmalardan sonra Süveyş kanalı 18 kasım 1869'da trafiğe açıldı. Uluslararası bir su kanalı olmasına rağmen, kanalın mülkiyetini elinde bulunduran Mısır Hükümeti son zamanlarda çeşitli siyasi sebeplerle Süveyş'i trafiğe kapattı.

Uzun süre devam eden bu kapatma kanalın önemini yavaş yavaş ortadan kaldırdı. Süveş kanalı Mısır’da bulunmaktadır. Temelleri Osmanlı İmparatorluğu tarafından atılmıştır. Süveş kanalı, Hint Okyanusu'nu Akdeniz'e bağlayan en kısa deniz yoludur. 1. dünya savaşında Kanal Cephesi, Almanya'nın isteği üzerine açılmıştır.

Tarihi

Tarihçilere göre, M.Ö. 20. yüzyıl başlarında Firavun Birinci Sesostris zamanında Nil deltasını, Kızıldeniz’e şimdiki Süveyş Kanalı yakınında tatlı su kanalını bağlamak istemiştir. M.Ö. 600 yılında Firavun İkinci Necho zamanında restore edilmiştir. Restore, M.Ö. 500’lü yıllarda Pers Fatihi Birinci Darius tarafından tamamlanmıştır. Süveyş Kanalı, Roma ve Ptoleme işgalleri sırasında kanal sürekli restore edilmesine karşın terk edilmiştir.

Aşağı Mısır Arap kumandanı olan Amr bin Asradıyallahü anh M.S. 7. yüzyılda tekrar kanalı açmış ve Nil Vadisinden Mekke’ye yapılan tahıl ticareti önemli bir yer haline gelmiştir. Süveyş Kanalı 8. yüzyılda askeri sebeplerden dolayı Halife Mansur tarafından bloke edilmiştir. Kısa süre sonra kullanılmaz duruma gelmiştir. Yeni kanal yapılmak için 1000 yıldan fazla zaman geçmesine karşın Napolyon 18. yüzyılda Akdeniz’i Kızıldeniz’e bağlamak istemiştir.

süveyş kanalı

Ancak Napolyon’un istekleri Fransız bilim adamları, Kızıldeniz’in suları Akdeniz sularında yüksek olduğunu iddia etmesi proje iptal edilmiştir. Birçok plan yapıldıktan sonra kapaksız bir kanalın mümkün olduğunu ispat edildi fakat ispat edilme süreci uzun sürmüştür. Süveyş Kanalı, 1854 yılında Mısır’a gittiğinde Ferdinand de Lesseps, Said Paşadan imtiyaz aldı. 30 Ekim 1854 ve 5 Ocak 1856 yılında yapılan anlaşmalar ”bütün milletlerin geçişine müsaade edilecek olan bir kanal yaptırılacak, ayrıca 99 seneliğine kanalı işletilecek bir şirket kurulacaktı.

15 Aralık 1858de ?The Compagnie Universelle du Canal Maritime de Suez?, yani ?Süvyeş Kanal Şirketi? ihdas edilmiştir. 25 Nisan 1859 yılında Süveyş Kanalı inşatına başlanmış ancak kazı yapılacağı yer, çöl olmasından dolayı birçok güçlüklerle devam edilmiştir. Yapılan kazılar 11 yıl sürmüş ve 6 metre derinlikte bir servis kanalı kazılmıştır. Kahire bölgesinden başlayarak iki farklı kanal yapılmış ve haşl bu yardımcı sulardan istifade etmiştir. Kanalda sadece tatlı su değil İsmailiye ve Nil arasında su yolu irtibatı sağlanmıştır.

Kanalda çıkan teknik sorunlar, Fransız ve İngilizlerin politik güçlerle karşı karşıya kalmasına neden olmuştur. Her iki devlet içinde finansman problemi oluşmuş, Fransa’nın tahmin edilen harcamaları 41.860.000 dolar olmuştur. Fransa harcamalarını artırarak 287 milyon Fransız altınına artırmıştır. Gelen maddi desteklerden sonucu 10 yıl boyunca 20 bin işçi çalıştırmıştır. Toplamda ise 2.4 milyon kişi çalışmış ve 125 bin kişi hayatını kaybetmiştir. Süveyş Kanalı 17 Kasın 1869 yılında trafiğe açılmış ve gösterişli bir konvoy düzenlenmiştir. Ve daha sonra Fransız ve İngilizlerin özel sektörü hale geçirmiştir.

Kanalda çıkan trafik artışı kanal firmasının, sürekli olarak kanalın geliştirmesine yol açmış ve 1869 yılından sonra bu gelişme çok daha hızlı yol almıştır. 1870 yılında derinde 22 metre, yüzeyde 60 metre, 1959 yılında derinde 60 metre, yüzeyde 150 metre artırılmıştır. Bu yapılan çalışmaların maliyetleri 322 milyar dolar olmuştur. Kanalın bir ucundan diğer ucuna yolculuk 45 saatten 15 saate inmiştir. Kanalın açılması ekonomik gücü de beraberinde getirmiştir. Kıtaların geçişinde 1870-1966 yılları arasında, yılda 500 gemi geçmiştir. Gelişen kanal, bu sayının artmasına neden olmuş 1970 yılı sonrası yılda 2000 gemi geçmiştir.

Kanal sayesinde Ümit Burnu ve Afrika kıtasını dolaşmadan çok önemli yakıt tasarrufuyla gemiler hareket etmiştir. Mısır Cumhurbaşkanı Nasırın, 26 Temmuz 1956 yılında Süveyş Kanalı millileştirmiştir. Önemli bir merkez haline gelmiş ve Fransa, İsrail ve İngiltere Ekim ayında Mısır’a saldırmışlardır. Kanalın her iki tarafını işgal eden İngiltere ve Fransa birlikleri Rusya ve ABD baskıları neticesinde, BM kontrolünde işgali sona erdirmiştir.

Mısır hükumeti 28.3 milyon Mısır lirası tazminat ödeyerek büyük bir sorunu halletmişlerdir. Süveyş Kanalı için 1888 yılında İstanbul Antlaşması imzalanmıştır. Antlaşma da yer alan konu, ” kanal hangi ülkeye ait olursa olsun ve mahiyeti ne olursa olsun antlaşmayı imzalayan ülkelerin faydalanmasına olanak sağlanmıştır.” İstanbul Antlaşmasını; İtalya, Rusya, Fransa, Avusturya, Türkiye, Hollanda, Macaristan, Almanya imzalamıştır. Belirtilen ülkeler antlaşmaya ters düşmediği taktirde yeni bir karara gerek yoktur. Arap-İsrail Savaşı?nın çıkması, Mısır 1967 yılından 1975 yılına kadar kanala girişleri kapatmıştır.

Süveyş kanalı'nın yapılış amacı

Süveyş kanalı'nın yapılış amacı Baharat Yolu'nu canlandırmak, ticaret filolarının uzun mesafelerde can ve mal kayıplarına uğramalarına engel olmaktır. Öyle ki Avrupa ve Asya arasında, Afrika’yı dolaşmadan deniz ulaşımı ve ticaret yapılabilme imkanı sunar.

Süveyş kanalı kim tarafından hangi tarihte açılmıştır?

Fransız mühendisi Ferdinand de Lessepsin teşebbüsüyle 1869 yılında açılmıştır.

Süveyş kanalı'nın özellikleri

1. 193,3 km. uzunluğundadır.
2. 205-225 m. genişliğindedir.
3. 24 m. derinliğindedir.
4. 10 yılda yapılmıştır.
5. Bir geminin kanalı geçişi 12-16 saat arası sürer.
6. Dünyada kapakları olmayan en uzun kanaldır.
7. Kaza oranı hemen hemen sıfırdır.
8. Gece ve gündüz geçiş yapılabilir.
9. Kanaldan günde ortalama 74 gemi geçer.
10. Deniz suyu için set bulunmamaktadır. Su, kanala doğru serbestçe akar.
11. Günlük 7 milyon dolar kazancıyla Mısır için büyük bir gelir kaynağıdır.
12. Mısır ekonomisinde 3. büyük döviz girdisi süveyş kanalından gelir.
13. Kanalda 14 adet kılavuzluk istasyonu mevcuttur.
14. Transit geçen gemiler için kılavuzluk zorunludur.
15. Tankerler ve büyük boyda gemiler için hız limitleri bulunmaktadır.

Süveyş kanal şirketi'nin kurulması

1830'larda Ferdinand de Lesseps, Mısır'da Fransız diplomatıyken geleceğin Mısır Valisi Said Paşa ile tanıştı. 1854'te Mısır'a tekrar gittiğinde Said Paşadan iki imtiyaz aldı.30 Ekim 1854 ve 5 Ocak 1856 tarihli bu iki anlaşmanın neticesinde alınan kararlara göre, bütün milletlerin geçişine müsaade edilecek olan bir kanal yaptırılacak, ayrıca 99 seneliğine kanalı işletecek bir şirket kurulacaktı. 15 Aralık 1858'de "The Compagnie Universelle du Canal Maritime de Suez", yani "Süveyş Kanal Şirketi" kuruldu.

Kanal inşaatı

Süveyş Kanalı inşaatına 25 Nisan 1859 tarihinde başlandı. Kazı işinin yapılacağı bölge çöl olduğundan birçok güçlükler çıktı. Kazı işi 11 sene devam etti. Önce 6 metre derinliğinde bir servis kanalı kazıldı. Böylece mavnalarla lüzumlu malzemenin taşınması kolaylaştı. Kahire yakınlarındaki Bulak bölgesinden başlayıp, batı-doğu istikametinde İsmailiye'ye kadar süren ve buradan da ikiye ayrılarak, kuzey-güney istikametinde devam ederek, birisi Port Said'e, diğeri Süveyş'e ulaşan bu yardımcı kanaldan halk da istifade etti.

Böylece Süveyş Kanalı inşaatını ikmal bakımından destekleyen bir tatlı su kanalı açılmakla kalınmıyor, aynı zamanda Nil ile İsmailiye arasında su yolu irtibatı temin ediliyordu. Bütün manilere rağmen, Kanal, 17 Kasım 1869'da trafiğe açıldı. Açılışa Mısır Hidivi İsmail Paşa tarafından, hem Ortadoğu hem de Avrupa ülkelerini temsil edecek şekilde birkaç bin kişi davet edildi. 1875'ten sonra, kanal İngiliz ve Fransız özel sektörünün eline geçti.

Modernizasyon

Trafik artışına ayak uydurmak için, kanal firması devamlı olarak kanalı geliştirdi. 1869'dan sonra, bu gelişme hızlandı. 1870'te kanal, yüzeyde 60 metre genişliğe, derinde de 22 metreye ulaştı. 1956'da millileştirmeden sonra yüzey genişliği 150 metreye vardı. 10 m derinlikteki zemin genişliği ise 60 metre oldu. Aynı sene tatlı su kanalının genişliği 7,5 metreden 10,7 metreye ulaştı. Kanalda yapılan bu tadilatlar 322 milyar dolar tuttu. Ancak kanal boyu seyahati 45 saatten 15 saate indi.

Süveyş kanalının yönetimi

Süveyş kanalının yönetimi Mısır’daki Süveyş Kanal Otoritesi‘ne aittir ve bu kurum tarafından yönetilir.

Yorumlar

Bu sayfa ait yorum bulunamadı. İlk yorum yapan siz olun.

Yorum ekle

Vazgeç