Peşrev nedir?

Klasik Türk müziğinde bir saz eseri şeklidir. Yalnız sazlarla çalınır. Güftelisi olmaz. Dört bölümden meydana gelir. Bölümlerin uzunluğu birbirlerine eşittir. Peşrev, baş taksiminden sonra çalınır. Ayrıca dini pevreşler de vardır. Farsça "önde giden" demek olan pişrevden bozmadır. Tek çalgı veya umumi fasıl başlarında çalınır.

Klasik Türk müziğinin en tanınmış olan saz eseri şeklidir. Genel olarak, 4 hane (bölüm )den yapılmıştır; yalnız sazlarla çalınır, güftelisi olmaz. Her hane «mülazime» denen bölümle son bulur; bir çeşit nakarat olan bu mülazime, her hanenin sonunda aynen tekrarlanır. Mülazimenin parlak nağmeli, eserin bestelenmiş olduğu makamı karakterlendirecek şekilde olmasına dikkat edilir.

Her hanenin uzunluğu birbirine eşittir; yani aynı sayıda ölçüyü içine alır. 3. haneye «miyanhane» denir, burada büyük makam geçkisi yapılır; bu hane, peşreve adını veren makamdan başka bir makamda olur. Peşrevlerde hem küçük, hem de büyük usuller (ölçüler) kullanılmıştır. Klasik fasılda, baş taksiminden sonra peşrev çalınır. (Farsça’da «pişrev» kelimesi «önden giden» anlamına gelir.) Dini peşrevler de vardır; bunlar eskiden Mevlevi ayinlerinde çalınırdı.

Peşrevlerde hane

Peşrevler dört haneli olarak yapılır. Birinci hane makama giriştir. Makam dizisinin seslerinde dolaşıldıktan sonra teslim hanesine geçilir. Teslim hanesinde makam dizisinin sesleri kullanılarak durak-karar yapılır. İkinci hanede ise yakın makam dizilerine geçkiler yapılır. Tekrar teslim çalınarak üçüncü haneye geçilir. Üçüncü hanede asıl makam dizisinin dışına çıkılarak değişik ses ve diziler kullanılır.

peşrev

Bu kısma "Meyan" adı verilir. Meyan'da genellikle tiz seslerde dolaşılır. Tekrar teslim hanesi çalınarak dördüncü haneye geçilir. Dördüncü hane asıl makam seslerine dönüşü sağladığı gibi, değişik geçkiler de yapılabilir. Bu bölüm sonunda da teslim hanesi çalınarak peşrev tamamlanmış olur.

Teslim

Peşrevlerde teslim haneleri genellikle serbest yapılır. Hemen hemen peşrevlerin en güzel bölümünü teşkil eder. Teslim haneleri bestekar tarafından özenle yapılmış nağmelerden oluşur. Parlak ve canlı bölümlerdir.

Usül

Peşrevler çoğunlukla büyük usullerle ölçülmüşlerdir. Devr-i Kebir usulü en fazla kullanılan usuldür. 28 zamanlı Devr-i Kebir usulü yazılırken 4/4 lük olarak bölümlere ayrılır. Usul tamamlanınca iki çizgiyle usulün bittiği belirtilir. Çok az sayıda Sofyan usulü ile de bestelenmiş peşrevler vardır. Dört hane ve teslimleri tamam olarak çalınan peşrevler genellikle müstakil çalınan saz eserlerinde, konserlerde olur.

Peşrevler dört haneli ve usullerinin büyük olmaları nedeniyle oldukça uzundurlar. Bu nedenle, belirli süresi olan bir fasıl, bir koro veya bir solistin programından önce peşrevin sadece birinci hanesi çalınır, buna teslim eklenerek giriş tamamlanır. Sonra programa geçilir. Türk Musikisinde Fasıl adı verilen takımda ilk olarak daima Peşrev icra edilir. Klasik Fasıl; Peşrev, Beste, Ağır Semai, Şarkı, Yürük Semai ve Saz Semaisi olarak sıralanır.

Rüzgara karşı atılan, ucunda demir yerine kemik bulunan oklara da peşrev denir. Bunların boyları kısa olduğu gibi yayları da dar olurdu. Eskiden topçu tarafından kullanılan, açıktaki personele yakın mesafeden atılan şarapnelin bir çeşitine de peşrev denirdi. Bunlar saç bir muhafaza içinde birçok misketten meydana gelen bir top mermisiydi.

Çayırda yapılan yağlı güreşlerde; güreşme hazırlığı, güreşe girişi ifade eden ahenkli hareketlere de peşrev denir. Bütün vücutları yağlı olan pehlivanların güneşin ışığında parlayan vücutları, kıvrak hareketleri, seri el hareketleri, yerden aldıkları temennalar, attıkları naralar peşrevin belli başlı hususiyetleridir. Peşrevde pehlivan uzun adımlarla meydanın ortasına doğru ilerlerken ellerini ahenkli olarak çırpar.

Bu hareketi birkaç defa tekrar eder. Meydan ortasında kıbleye döner, hafif diz kırıp temanna çakar ve rakibiyle tutuşur. Yağlı güreşlerimizde Koca Yusuf, Hergeleci İbrahim, Aliço, Kavasoğlu İbrahim ve mümin Hoca pehlivanlıklarının yanısıra çok güzel peşrev yapmakla da meşhurdular.

Sözlükte "peşrev" ne demek?

1. Türk müziğinde, faslın giriş taksiminden sonra ilk çalınan dört haneli ve dört teslim6li parça.
2. Güreşe tutuşmadan önce pehlivanların ellerini birbirine ve uyluklarına vurarak ve hafifçe sıçrayarak yaptıkları gösteri.
3. Halk öykülerinde, türkülerin okunup çalınış, sırasında türkü aralarına katılan mani türünden küçük türküler.

Cümle içinde kullanımı

Kahvenin radyosu, tam o sırada sultaniyegah peşrevine başlamıştı.
- H. Taner

Peşrev kelimesinin ingilizcesi

n. overture
Köken: Farsça

Yorumlar

Bu sayfa ait yorum bulunamadı. İlk yorum yapan siz olun.

Yorum ekle

Vazgeç