Palmiye nedir?

Hurmalar familyasından çeşitli ağaçların adıdır. Afrika, Asya, Avustralya ve Amerika'nın sıcak bölgelerinde yetişir. Binden fazla çeşidi vardır. Yalnız bir süs bitkisi olarak değil, ekonomik yönden de önemli rol oynarlar. Hurma ve Hindistan cevizi gibi besin maddeleri sağladıktan başka, bazı türlerinden alkollü bir içki olan «palmiye şarabı» elde edilir. Lifleri ise dokumacılıkta kullanılır. Ayrıca şeker ve bitkisel yağ da elde etmeye yarar.

Kuzey Afrika yerlileri Hurma, Allah’ın fakirlere sadakatidir derler. Gerçekten de iki büyük evrensel din kitabı olan Kur’an ve İncil’de hurmadan sık sık söz edilir. Mezopotamya’daki arkeolojik kazılardan çıkarılan 5.000 yıl öncesine ait tabletlerde hurma oyacının nasıl yetiştirileceği üzerine çeşitli bilgilere rastlanmıştır. Palmiyegiller familyasının en ünlü üyelerinden olan Hindistan Cevizi ağacı da en az Hurma kadar yararlı bir bitkidir.

Bu ailenin aşağı yukarı 4.000’e yakın üyesi fardır. Biz bu 4.000 tür içinden en yaygın olanlarını ve en iyi tanıdıklarımızı inceleyeceğiz. Hurma (Phoenix dactylifcra), Hindistan cevizi (Cocos nucífera) Afrika yağ palmiyesi (Elaesis guineen-sis), kopernikya (Copernicia), alçak boylu kamcrops (Chamaerops humilis) palmiyegillerin en iyi tanıdığımız türleridir. Avrupa’da yetişen biricik palmiye türü alçak boylu kamerops’tur.

palmiye

Bu ağaç geçen yüzyılda Güney Avrupa’nın kıyı ülkelerinde, özellikle Fransa’nın ve İtalya’nın kıyı şehirlerinde yetiştirilmeye başlanmıştır. Bugün bu palmiyelere ülkemizde de raslanır. Palmiyeler (Palmiyegiller familyası üyelerinin genel adı) ince uzun boylu narin ve bükülgen gövdeli ağaçlardır. Dallı budaklı yapıda olmayan bu ağaçların tepelerinde dev bir püskülü andıran ve koca koca yapraklardan meydana gelen büyük bir çelenk göze çarpar.

Palmiyelerin çiçekleri karışık ve çok çeşitli bir düzendedir. Hurma ağacında erkek çiçeklerle dişi çiçekler ayrı ayrı ağaçlarda ve ayrı ayrı çiçek sapları üzerinde bulunur. Hindistan cevizinde ise erkek ve dişi çiçekler aynı ağaç üzerinde ve aynı çiçek sapında toplanmışlardır. Palmiyegillerde çiçeklerin salkım durumunu meydana getiren düzene rejim adı verilir. Salkım, yen denilen büyükçe bir örtü yaprağının içinde oluşur. Çiçekler döllenip meyve olgunlaştıktan sonra meyvelerin meydana getirdiği rejim yaprakların altından aşağıya doğru sarkar.

Ekolojik istekleri

Sıcak, ılıman ve güneşli iklimlerden hoşlanırlar. Uzun süreli donlardan zarar görürler. Taban suyu problemli olmayan, besince zengin topraklarda iyi gelişirler. Kısacası, verimli ve geçirgen topraklardan hoşlanırlar. Kuru ve kurak topraklara uyum sağlayabilirler.

Peyzajda kullanımı

Yüzme havuzu kenarlarında, cadde kenarlarında, tek veya grup halinde kullanılabilir.
Düzenlemelerde tropik bir hava yaratmaktadır. Bazı önemli türleri;

Çin bodur palmiyesi

Çin kökenlidir. Ülkemizde Akdeniz ve Ege sahil şeridi başta olmak üzere Karadeniz kıyılarında da yetişebilmektedir. 6 metreye kadar boylanabilir. Yaprakları yelpaze şeklindedir. Yaprakların uzunluğu 90 cm ve genişliği 1,20 cm kadardır. Yavaş büyür. Çiçekleri sarı, küçük ve çok sayıdadır. Nisan – mayıs arasında çiçeklenir. Çiçek ve meyve salkımı ( hevengi ) 60 cm kadar büyüyebilmektedir. Salkım yaprakların arasından çıkar ve aşağıya doğru sarkar. Gövdesi dallanmaz. Gövde genellikle kahverengi liflerle kaplıdır. Tohum ve yavru bitkilerinin ayrılması ile üretilir. Tohumlar sarımsı renkli olup içinde sert ve büyük bir besin deposu vardır. Verimli ve geçirgen topraklardan hoşlanır. Sıcak, ılıman iklimlerden hoşlanır. Uzun süreli donlardan zarar görür.

Akdeniz bodur palmiyesi

Akdeniz bölgelerinde ve Kuzey Afrika kıyılarında rahatlıkla yetişebilmektedir. Avrupa kökenli tek palmiyedir. Ülkemizde de rahatlıkla yetişebilmektedir. 90 – 150 cm 73 kadar boylanabilmektedir. Kısa saplı yaprakları yelpaze biçimindedir. Yaprak rengi mavimsi yeşildir. Yavaş büyür. Çok gövdelidir. Işık ağacıdır. Çoğunlukla sıcak yerlerde ve derin topraklarda iyi yetişir. Soğuğa dayanıklıdır. Taban suyu problemi olmayan, besince zengin, gübreli ve iyi drene olan topraklarda rahat yetişir. Kuru ve kurak topraklara uyum gösterir. Uzun süreli donlardan bitkinin kök sistemi zarar görür. Üretimi genellikle tohumla olmaktadır.

Sarkan salkımlarda çok miktarda tohum bulunur. Sonbaharda olgunlaşan tohumlar sarı renkli olup, oldukça sert ve bol besin dokuludur. Tohumlar olgunlaşır olgunlaşmaz hemen ekilmelidir. Saklanan tohumların ekim öncesi bir iki gün kısa bir katlamaya alınması ve ilkbaharda ekimi yapılması uygundur. Tohumla üretimin yanında yavru sürgünlerin ayrılması ile de üretilebilmektedir. Park ve bahçelerde tek veya grup halinde kullanılabilir. Yaprakları ipliksi olup ip yapımında kullanılır. Rüzgardan korunaklı yerlerde dikiminin yapılması tavsiye edilir.

Kanarya adaları hurma ağacı

Kanarya Adaları’nda doğal olarak yetişmektedir. Sıcak ülkelerde dışarıda diğer ülkelerde ise iç mekan bitkisi olarak kullanılmaktadır. Ülkemizin güney ve batı bölgelerinde açıkta yetiştirilmektedir Önceleri hızlı sonraları yavaş büyürler. 9 – 12 metre boylanabilmektedir. Yaprakları uzun ve geniş tüysü biçimlidir. Yapraklar ağacın tepe kısmında toplanmıştır ve yapraklar aşağı doğru sarkmaktadır. Çiçekleri ve meyveleri yaprak diplerinden çıkar ve büyük bir salkım halinde aşağı doğru sarkar. Meyveleri 1 – 2 cm çapında, 3 – 5 cm uzunluğunda yumuşak, tatlı ve lezzetlidir, yenir.

Üretimi tohum ve kökten ayırma ile olmaktadır. Humusca zengin, gübreli ve kumlu topraklarda iyi yetişir. Kireçten hoşlanmaz. Tuzlu topraklar ve sahil arazilerde yetiştirmeye uygundur. Fazla su ve kuraklık köklerine zarar verir. Deniz ikliminden hoşlanır. Donlara karşı duyarlıdır. Rüzgara karşı korunaklı yerlere dikilmelidir. Tohum ve kök ayrımı ile üretilirler. Tohumla üretim oldukça yavaş ilerler. Dişi ve erkek çiçeklerin ayrı ağaçlarda bulunuşu, tohum üretimini güçleştirir. Sonbaharda ekilen tohumlar ilkbaharda çimlenir. Endüstriyel yöreler uygun değildir. Öz çürüklüğüne karşı duyarlıdır.

Afrika hurma ağacı

Arabistan kökenlidir. Ülkemizde Güney Anadolu’da sıcak yörelerde yetişmektedir ancak ürün kısıtlıdır. Dik büyür. Kökten sürebilme yeteneğindedir. Silindirik gövdesi uzundur ( 15 – 25 metre ) . Yaprakları geniş, tüysü ve donuk gri renklidir. Meyveleri eliptik biçimli, etli ve çok lezzetlidir. Üretimi tohum veya kökten ayırma ile olmaktadır. Çok sıcak, güneşli yerlerde, hafif topraklarda iyi gelişir. Kapalı mekanlarda kullanıyorsak mutlaka aydınlık ve havadar yerler olmasını tercih etmeliyiz.

Datça hurma ağacı

Akdeniz kuşağı bitkisidir. Özellikle Datça Yarımadası’nda yetişmektedir. 10 – 15 metre kadar boylanır. Yaprakların uzunluğu 3 -5 metre kadardır. Yaprakçıkları ise 20 – 50 cm uzunluğundadır. Yaprakların dip tarafı dikenlidir.
Üretimi tohum ve kökten ayırma ile olmaktadır. Sıcak Akdeniz iklim kuşağında, sıcak ve güneşli, korunaklı vadi içlerinde, hafif kumlu ve çakıllı topraklarda iyi gelişir.

Çöl palmiyesi

Kuzey Amerika’da doğal olarak yetişmektedir. 20 metre kadar boylanabilmektedir. Gövdesinin altı geniş – silindirik, gövde kabuğu kalın, mat, açık kahve kırmızı renktedir. 100 – 180 cm olan yaprakları yelpaze şeklindedir. Meyveleri 8 – 10 mm uzunluğunda, siyah renklidir. Çiçekler huni biçimindedir. Salkım halindedir. Üretimi tohum veya kökten ayırma ile olmaktadır. Çok kurak ve çok sıcak bölgelerde, derin topraklarda iyi gelişir. Sıcak rüzgarlara dayanıklıdır. Kurumuş yapraklarının aşağı sarkarak ağaç gövdesini sarması dekoratif bir görünüm kazanmasına neden olur.?

Sözlükte "palmiye" ne demek?

1. Palmiyegillerden olan ağaçların genel adı.

Cümle içinde kullanımı

Burası, iki köşesinde boynu bükük, uzun palmiye saksıları duran zarif bir methaldi.
- P. Safa

Palmiye kelimesinin ingilizcesi

n. palm tree, palm
Köken: Fransızca

Yorumlar

Bu sayfa ait yorum bulunamadı. İlk yorum yapan siz olun.

Yorum ekle

Vazgeç