Orhun kitabeleri nedir?

Göktürk alfabesi nasıl "Orhun alfabesi" olarak biliniyorsa, Göktürk yazıtlarıda "Orhun kitabeleri" olanak bilinmektedir. Türklerin ilk kullandığı alfabe olan Göktürk alfabesi ile yazılmış eserlere "Orhun kitabeleri" denir. Orhun kitabeleri'nin canlı bir söylev dili ve üslubu vardır.

Kitabelerde bu abidelerin sonsuzluğa kadar kalması temennisi ile "Bengü Taşlar" denmiştir. Göktürklerin birinci dönemine ait, bugüne ulaşan herhangi bir Türkçe metin yoktur. Tüm yazıtlar Göktürklerin ikinci dönemine aittir.

Orhun kitabeleri'nin önemi

Yazılı edebiyatımıza ait en eski örnekleri oluşturmaktadır,  bu bakımdan Türk tarihi açısından önemlidir.

Orhun kitabelerinde ne anlatılmaktadır?

Doğu Göktürklerin tarihinden, komşularıyla olan ilişkilerinden, savaşlarından ve yönetiminden söz edilmektedir.

Orhun kitabeleri nerede bulunmuştur?

Kitabeler, 1889 yılında Moğolistan’da Orhun Vadisi'nde bulunmuşlardır.

Orhun kitabelerinin dili kimler tarafından çözülmüştür?

1893 yılında Danimarkalı dilbilimci Vilhelm Thomsen tarafından, Rus Türkolog Vasili Radlof’un da yardımıyla çözülmüş ve aynı yılın 15 Aralık günü Danimarka Kraliyet Bilimler Akademisi'nde bilim dünyasına açıklanmıştır.

Orhun kitabelerinde uygulanan yazım kuralları

Orhun kitabelerinde uygulanan yazı sistemi, hece yazısı ile alfabetik sistemin bir karışımı gibidir. Ünlü işaretlerinin kullanılışı sınırlı olup belirli yazım kurallarına bağlıdır. Ünsüz işaretleri de çoğu kez ünlü ile başlayıp ilgili ünsüzle sona eren heceleri veya ses gruplarını gösterir. Belirli bazı durumlarda ise ünsüz işaretleri yalnızca ünlü veya ünsüz çifti değerindedir.

Orhun kitabelerini oluşturan kitabeler

1. Tonyukuk kitabesi

2. Kültigin kitabesi

3. Bilge Kağan kitabesi

Tonyukuk kitabesi

1. 720 yılında Göktürk devleti veziri Tonyukuk adına dikilmiştir.

2. Kitabede Tonyukuk, anılarını ve dönemin tarihini anlatmıştır.

3. Anlatımda, atasözlerine bolca yer verilmiştir.

Kültigin kitabesi

1. 732 yılında dikilmiştir.

2. Anıt Yolluğ Tigin tarafından yazılmıştır.

3. Anıtta Kültigin’in ölümü ve yas töreni anlatılmıştır.

Bilge Kağan kitabesi

1. 735 yılında dikilmiştir.

2. Anıt Yolluğ Tigin tarafından yazılmıştır.

3. Bilge Kağan’ın yiğitlikleri ve Türk milletine iletmek istediği mesajlar anıtın içeriğini oluşturur.

Orhun kitabelerinin özellikleri

1. Türklerin ilk yazılı eseridir.

2. Doğu Göktürklerin tarihine ışık tutar.

3. Söylev türünde yazılmıştır.

4. Oldukça gelişmiş ve işlenmiş bir dil kullanılmıştır.

5. Türk dilinin gelişmişlik düzeyine ilişkin etraflı bilgiler edinilebilir.

6. Hem dini hem de din dışı konular işlenmiştir.

7. Tarih, coğrafya ve edebiyata kaynak olacak niteliktedir.

8. Türk tarihini, toplumun yaşam biçimini, dünyaya bakış tarzını ortaya koyar.

9. Kitabelerde idarecilerin ve sultanların halkı aydınlatması, yaptıklarının hesabını halka vermesi söz konusudur.

10. Kitabeleri Strahlenberg bulmuş, 1893’te Wilhelm Thomsen okumuştur.

11. Bir yüzleri Göktürk alfabesiyle, diğer yüzleri Çince yazılmıştır.

Göktürklerden kalan diğer yazıtlar

1. Çoyr (687-692)

2. Hoytu Tamir (717-720)

3. Ongin (Işbara Tamgan Tarkan) (719-720)

4. İhe-Huşotu (Köl İç Çor) (723-725)

5. İhe-Aşete (Altun Tamgan Tarkan) (724)

6. İhe Nur

7. Hangiday

Dış bağlantılar

Orhun abideleri nedir?

Orhun yazıtları nedir?

Göktürk yazıtları nedir?

Göktürk kitabeleri nedir?

Göktürk alfabesi nedir?

Yorumlar

Bu sayfa ait yorum bulunamadı. İlk yorum yapan siz olun.

Yorum ekle

Vazgeç