Oratoryo nedir?

Batı müziğinde dinle ilgili eserlere denir. Solo ve koro sesleriyle, orkestra için yazılır.

1548'de ilk defa Roma’da, Orator adlı salonda bir din adamları toplantısında Santa Filippo di Neri böyle bir müzik parçasını dinlettiği için, bundan sonrakiler de aynı adla anılmıştır. İtalyan ve Fransız oratoryolarından sonra Almanlar da aynı alanda Handel sayesinde büyük eserler vermişlerdir. Türkiye'de ilk oratoryo, Adnan Saygun tarafından halk şairi «Yunus Emre» için yazılmıştır.

Kaynağı kesin olarak bilinmemekle birlikte, çile`yi anlatan dini şarkıların oratoryoyu ortaya çıkardığı düşünülmektedir. Obrecht, Sermizy ve Lassus çile`lerini besteledikleri sırada "dramatik diyalog" ilkesine uydular. 1563`e doğru Oratorium Tarikatı`nın kurucusu Aziz Filippo Neri, Anomuccia, Palestrina ve Soto da Langa`dan sonra da Felice Anerio`dan, San Girolamo della Carita veya Santa Maria in Vallicella kilisesinde düzenlediği dini toplantılar için ``Laudi spiritualiler yazmalarını istedi. Oratoryo terimi işte buradan gelir.

Lirik, epik ve dramatik türleri olan oratoryada sahne düzenlemesi yoktur. Adını 16. yüzyılda Filippo Neri’nin kurucusu olduğu Roma’daki Orantorium tarikatının müzikli ayinlerinden alır. Bu tarikatın üyeleri oratorio denilen dua salonlarında ahlaki içerikli, ilahi benzeri şarkılar söylüyor ya da alegorik kişilerin rol aldığı dramatik temsiller veriyorlardı. Çok geçmeden İncil’deki konuları işleyen dinsel müzikli dramların mitoloji ağırlıklı, din dışı operadan ayrılması gerekli oldu.

oratoryo

Sahne gösterisinden vazgeçilerek yalnızca bir anlatıcıyla yetinen orotoryoda koro öğesi G. Corrissimi’nin eserleriyle önem kazandı. G. F. Handel genellikle İngilizce metinler üzerine büyük, korolu oratoryolar (Saul, Messias, Judas Makkabaus, Jephta) besteledi. Haydn Die Jahreszeiten (Mevsimler) ve Die Schhöpfung (Yaradılış) gibi eserleriyle din dışı oratoryoya yöneldi.

19. yüzyılda Beethoven (Christus am Ölberge), İsa Zeytin Dağı’nda, 1803; C. Loewe, F. Mendelssohn-Bartholdy gibi besteciler dinsel oratoryolar, R. Schumann, N. W. Gazete, F. Liszt gibi besteciler din dışı, çoğunlukla tarihsel oratoryolar bestelediler. 20. yüzyıl bestecileri oratoryolarında çoğunlukla bireysel çözümler buldular (F. Delius, E. Elgar, İ. Stravinski, A. Honegger, P. Hindimeth, C. Orff, L. Nono, E. Krenek, O. Messiaen, C. Penderecki, D. Şostakoviç). Türkiye’de Adnan Saygun, Yunus Emre Oratoryosu (1946) ve Nevit Kodallı Atatürk Oratoryosu (1953) ile bu alanda öne çıktılar.

Tarihçesi

1600`de Emilio dei Cavaileri, Santa Maria in Vallicella`da, daha sonraları Agazzari ve Laudi`nin yazdıkları gibi gerçek bir ruhani opera olan ``Rappresentazione di Anima Corpoyu (Ruh ve Bedenin Temsili) icra ettirdi. Carrisimi ise daha çok İncil ve Tevrat hikayeleri yazarak, bunlarda serbest melodi ile recitativo arasında tam bir denge kurmayı başardı: İtalya`da ve yabancı ülkelerde birçok besteci onu örnek aldı: Napoli`de Scarlatti, Viyana`da Caspar von Keril ve Fransız M.A. Charpentier.

Napoli okulu

Bütün opera bestecileri oratoryolar yazdılar: İtalya`da Draghi, Stradella, A. Scarlatti, Lotti, Caldara ve Jommelli. Almanya`da ise, Heinrich Schütz, kutsal senfonilerinde ve ``Noel Oratoryosunda Monteverdi`yi sürdürüyor ve Johann Sebastian Bach`ı müjdeliyordu. Bu arada birçok öğrenci yetiştirdi. Provenzale ile Alessandro Scarlatti tarafından kurulan Napoli okulu 17. yüzyıl sonunda ve yüzyıl boyunca Venedik ve Roma okullarını gölgede bıraktı.

Bu okula bağlı olanların bellibaşlıları: İtalya`da Piccinni, Anfossi, Galuppi ve Sacchini, sonraları Cimarosa, Paisiello, Salieri, Paer ve Zingarelli; Orta Avrupa`da Gassmann Kozeluh, Holzbauer, Josef Haydn, Wagenseil, Mozart, onları Beethoven devrine kadar izleyen Naumann, Himmel, Dittersdorf, Weigl ve Simon Mary.

Almanya'da oratoryo

Alman oratoryosunda koronun büyük bir yer tutmasına karşılık, İtalyan operasında koro ikinci planda kaldı. Oratoryoyu Hamburg`a 1715`te Mattheson soktu. Onun, İncil ile ilgili bestelerinden otuziki oratoryosu ile Hí¤ndel ve ``Çile``leri ile "Noel Oratoryosu"` (kır kantatları dizisi) gibi ölümsüz şaheserleri olan Johann Sebastian Bach ilham aldılar; Keiser, Telemann, Schieferdecker, Kunzen`ler C.P.E. Bach ``İsraeliten in den Wüsle`` (İsrailliler Çölde, 1775), İsa`nın ölümü, Hí¤ndel estetiğini örnek alan oratoryolar bıraktılar. Haydn ise, konusunu Tekvin`den ve Milton`ın Kayıp Cenneti`nden alan ``Die Schöpfung`` (Yaratılış, 1798), ardından da ``Die Jahreszeiteni (Mevsimler) yazdı.

Fransa'da oratoryo

Fransa`da ise Mondonville`in Fransız oratoryoları aslında büyük motetlerdi. Persuis, Davesnes, Gossec, Edelmann, Rigel, Vogel, Le Noble, Le Sueur, dini bestelerine tasviri bölümler kattılar. Almanya`da 1803`te Beethowen ``Christus am Olberge`` (İsa Zeytin Dağında) adlı eserini verdi. Bundan kısa bir süre sonra da Mendelssohn, Schumann, Brahms, Liszt ve Dvorjak yeni şaheserler yarattılar. Fransa`da ise Cesar Franck Berlioz Gounod`nun eserleri sayılabilir.

Modern oratoryo

Modern oratoryo besteleri arasında Fransa`da V. d`Indy, Debussy, Gabriel Pierní©, Milhaud, Arthur Honegger (Kral Davut), Cl. Delvincourt (Lucifer) senfonik oratoryo geleneğini sürdürdüler. İtalya`da yeni klasikçilerden Raimondi, Perosi, Tebaldini ve Bossi`nin yanı sıra, uluslararası bir anlatıma ulaşmak isteyen Respighi ile Molipiero, İngiltere`de Elgar ile izleyicileri Delius, Bantock, Maclean, Holst, Vaughan Williams, Britten, Walton ve Berkeley, Belçika`da Sylvain ve Albert Dupuis, Lícon Jongen, Ryelandt, Paul Gilson, İsviçre`de Gagnebin ve Frank Martin (Golgotha, İsa`nın Doğuşu), Joseph Lauber Herman Suter, Polonya`da Szlmanowski, Çekoslovakya`da Martinu, Brezilya`da da Villa Lobus sayılabilir.

Türk oratoryoları

Batı tekniğiyle beste yapan Türk müzisyenleri oratoryo türünde bazı eserler verdiler. Bunlardan en önemlileri, Ahmet Adnan Saygun, metni Yunus Emre`nin şiirlerine dayanan Yunus Emre Oratoryosu (1946) ile Nevit Kodallı`nın, Cahit Külebi`nin uzun bir şiiri üzerine bestelediği Atatürk Oratoryosu`dur (1953). Bu eserler, oratoryo türünün, dini konular dışında rahatlıkla taştığını göstermektedir.

Sözlükte "oratoryo" ne demek?

1. Solo sesler, koro ve orkestra için yazılmış, oyun öğesi bulunmayan, kutsal nitelikte müzik yapıtı.

Cümle içinde kullanımı

Yunus Emre oratoryosu.

Oratoryo kelimesinin ingilizcesi

n. oratorio
Köken: Fransızca

Yorumlar

Bu sayfa ait yorum bulunamadı. İlk yorum yapan siz olun.

Yorum ekle

Vazgeç