Ney nedir?

Klasik Türk müziğindeki nefesli sazların en tanınmışıdır. On iki çeşidi vardır. Sarı budaklı bir çeşit kamıştan yapılır.

Delikleri kızgın demirle açılır. Ağza alınan kısmına «başpare» denir. Küçüldükçe sesleri İncelir. Uç sekizli kadar ses alanı vardır. Ney sazının, her ne kadar geçmiş dönemlerdeki farklı uygarlıklarda izine rastlansa da, asıl kimliğini Osmanlı Devleti zamanında Tasavvuf Musikisi oluşumu süresinde almıştır.

İslamı doğru anlayabilme çalışması olan tasavvuf ilmi ile paralel bir şekilde gelişen musiki ve ney sazı, bu sebeple en çok tekkelerde kendini göstermiştir. Hatta Klasik Türk Musikisi ve Tasavvuf Musikisi önemli bestekarlarına baktığımızda görürüz ki bu kişiler aynı zamanda neyzen vasfına sahiptirler.

Neylerin boyları uzadıkça ses elde edilmesi, kontrolü ve parmakların perdelere rahatça ulaşıp kıvrak hareket edebilmesi zorlaşmaktadır. Bu nedenle neye yeni başlayacak bir kişiye mansur veya kız neyi gibi orta-üst uzunlukta neyler tavsiye edilmektedir. Bu neylerde hakimiyet sağlayan kişi daha kısa neylerde kolayca başarılı olabilir.

Şah ney günümüzde bazı usta neyzenler tarafından solo olarak kullanılmakta, Davud ney çok nadiren kullanılmakta, Davud-Bolahenk Mabeyni ile Bolahenk neyler ise hemen hiç kullanılmamaktadırlar. Klasik Osmanlı Musıkisi icracıları genellikle mansur, kız, yıldız ve sipürde ahenklerinde icra ettiklerinden bu ahenklerdeki neyler en çok kullanılanlardır. Neyin yapısal özelliklerine değinecek olursak, ney 3 ayrı bölümden oluşur. Bunlar;

Kamış

Ney yapımında kullanılan kamış, iklimin sıcak olduğu bölgelerde ve sulak alanlarda yetişir. Neye uygun olacak kamış, ney yapımcısı tarafından tespit edilerek yılın belirli zamanlarında kesilir. Ülkemizde en çok tercih edilen kamış bölgesi ise Hatay ilimizdeki Asi Nehri kıyısıdır.

Başpare

Ortadoğu ülkelerinde kullanılan ney sazından, Anadolu’da kullanılan ney sazını ayırt eden önemli bir bölümdür başpare. Genellikle manda boynuzundan yapılır. Fakat harici olarak fildişi, abanoz, şimşir gibi malzemelerden de yapılmaktadır. Neyin üflenen üst kısmına takılır. Sesin daha gür ve temiz çıkmasını sağlar.

Parazvane

Parazvane, neyin en hassas kısımları olan üst ve alt kesim yerlerine yerleştirilir. Ki bu sayede üstte baş parenin takılmasıyla oluşacak hasarlar ortadan kaldırılır, alt tarafta ise çatlamalara karşı önlem alınmış olur. Gümüş, bakır gibi çeşitli metallerden üretilir. Ney sazının, bu bölümlerinin haricinde 6 önde ve bir arkada olmak üzere 7 deliği vardır. Ses bu deliklerden birinden çıkarak, üflemenin şiddetine göre de ayrı notaları açığa çıkartır.

Neyin önemini arttırabilmek maksadıyla, halk arasında ney üflemenin, neyden ses çıkarmanın çok zor olduğu efsanesi yayılıp durmaktadır. Ancak bu konunun aslı böyle değildir. Ney sazından ses çıkarmak için en fazla bir haftalık çalışma yeterlidir. Neyden ses çıkarmanın zorluğu ile alakalı o efsanenin asıl anlatmak istediği mana ise, tasavvufi manada neyden deruni ve hakiki sesi çıkarmanın zorluğudur. İşte bu çok ciddi emek istemektedir.

Ney, tasavvuf literatüründe insan-ı kamildir. Neyde bulunan 7 delik de, bu tek insandaki 7 bilinç mertebesine işaret eder. Bundan sonra da notalar aracılığıyla alem musikisi vücud bulmuş olur. Notalar çeşnileri, çeşniler makamları, makamları eserleri oluşturur. Evren aslı itibariyle çok boyutlu bir tek musiki bestesidir. Tasavvufun ve Tasavvuf Musikisi’nin farkı da bu bestedeki kırıntıları hissedip, insanlarla paylaşmaktır.

Sözlükte "ney" ne demek?

1. Türk müziğinde ve özellikle tekke müziğinde yer alan, kaval biçiminde, yanık sesli, kamıştan bir üfleme çalgısı.

Yorumlar

Bu sayfa ait yorum bulunamadı. İlk yorum yapan siz olun.

Yorum ekle

Vazgeç