Muz

Bir ağacın ve meyvasının adıdır. 2-3 metre boyunda olan muz ağacının meyvaları «hevenk» adı verilen çok iri salkımlar halindedir. Bir hevenkte bazen 100den fazla meyvaya rastlanır. Ağacın 50 - 60 santim enliliğinde yaprakları vardır. Hintliler bu yaprakların üstüne yazı yazarlar. Muz, Türkiye'nin güney kıyılarında, en iyileri Anamur'da yetiştirilir. Muz, Milat'tan önceki çağlarda Avrupa'ya getirilmiş, oradan da Amerika ve diğer kıtalara yayılmıştır.

Muz yurdumuza ilk defa süs bitkisi olarak 1870'de İskenderiye'den getirilmiştir. Bodur muz ise o tarihten birkaç yıl sonra aynı yerden getirilmiştir. Muzgiller birçeneklilerden bir bitki familyasıdır. Örnek bitkisi muzdur. Bitkinin yalancı gövdeleri, yapraklar kaidelerinden meydana gelmiştir. Gençken kapalı ve kıvrık olan yapraklar açılınca uzarlar ve yırtılırlar. Çiçek durumları büyüktür. Taban kısmında dişi çiçekler, daha üstte erdişi çiçekler, tepede erkek çiçekler bulunur.

Ancak tabandaki çiçekler meyve verir. Muz meyveleri çekirdeksiz üzümde olduğu gibi dişi çiçeklerden döllenmeksizin meydana gelir. Meyveleri hevenk adını alan büyük salkımlar halindedir. Ağaçlarda bir hevenk üzerinde 50-100 kadar meyve bulunabilir. Muzlar olgunlaşmadan koparılır. Böylece bir müddet saklanabilmesi mümkün olur. Muz ağaçları, tropikal bölgelerde serin ve rutubetli olan gölgeli yerleri severler.

Muzun tropik bölgelerde yetiştirilen çeşitli türleri vardır. Bunlardan Musa paradisiaca ve Musa textilis en meşhurlarındandır. Kullanıldığı yerler: Nişasta bakımından zengin olan meyveleri olgunlaştıktan (sarardıktan) sonra çiğ olarak yenir. Hindistan’da, muz yaprakları, kulübelerin üzerlerinin örtülmesinde, muz ağacının gövdesinden elde edilen lifler ise kağıt yapımında ve dokumacılıkta ip imalinde kullanılır.

muz

Fakat bu husustaki kullanış, pek fazla ticari ehemmiyet taşımaz. Daha ziyade Filipinler’de yetişen Musa textilis türü, liflerinden en çok istifade edilenidir. Bundan elde edilen lifler, "Manila keneviri" adıyla bilinir. Musa textilis’in yaprak kınlarından elde edilen lifler ince ve uzun olup, paketlemede kullanılır. Musa paradisiaca türünün meyveleri nişastaca çok zengindir. Çiğ olarak yenmeyen meyveleri, un imalinde kullanılır.

Muz yüzyıllar boyu vitaminlerin ve temel besin ögelerinin iyi bir kaynağı olmuştur. Bu sarı montlu meyvenin bu kadar popüler olmasının nedeni, tüm yıl boyunca bulunabilmesi ve aynı besin değerine sahip meyvelere göre daha ekonomik olmasıdır. Muz vitaminler ve besin ögeleri açısından çok zengin olduğundan depresyon, premenstrüel sendrom (PMS) ve mevsimsel duygulanım bozukluğu gibi durumların tedavisinde faydalı olduğu düşünülmektedir.

Bu iddiaları destekleyen hiç bir somut bilimsel kanıt bulunmamakla birlikte, yukarıda belirtilen hastalıklardan muzdarip bir çok insan diyetlerine muz dahil ettiklerinde kendi durumlarında bir iyileşme yaşadıklarını bildirmiştir. Muz “Musa acuminata” ailesine aittir ve adını Roma İmparatoru Augustus’un doktoru olan ve bu egzotik Afrika meyvesinin dikimini teşvik eden Antonius Musa’ dan almaktadır.

O dönemden beri yetiştirilme alanı yayıldı ve bugün hemen hemen Dünyanın her yerinde bulunmaktadır. Muza yetiştirildikleri bölgelere bağlı olarak değişik adlar verilmiştir. Hindistan’da muza, sık sık muz bitkilerinin gölgesinde meditasyon yapan Hint bilgelerinden dolayı “Akıllı Adam Meyvesi” denilmektedir. Araplar Arapça parmak anlamına gelen “banan” kelimesini kullanır. Muz özellikle tropikal iklimlerde iyi büyür.

Bunlar özellikle mutfak kullanımı, tekstil ve kağıt endüstrisinde kullanılan liflerin üretimi için yetiştirilmektedir. Onun dışında muzu direk yiyebileceğiniz gibi meyve salataları, kekler, pudingler ve milk shake gibi bir çok tatlının yapımında kullanabilirsiniz. Muz meyvesi çok değişik şekil ve boyutlarda olabilir. Olgunlaştıkları zaman sarı, kırmızı yada mor renkte olabilirler. Tüm dünyada 500' den fazla çeşitte muz vardır. Bir muz küresi el olarak adlandırılır ve her bir kümede 10-20 muz bulunur. Bunlara da parmaklar denir. Muz dalından koparıldığından çabuk olgunlaşan bir meyvedir. Olgunlaştığında içindeki nişasta şekere dönüşür bu da muza tatlı tadını verir.

Muzun besin değerleri

Muz bol miktarda protein, karbonhidrat ve lif içerir. Glikoz, laktoz, maltoz, galaktoz, sukroz, fruktoz ve nişasta gibi şekerler içerir. Muz ayrıca riboflavin, A vitamini, C ve E vitaminleri, tiamin, niasin, folik asit, B12 vitamini gibi vitaminler ve demir, kalsiyum, potasyum, magnezyum, fosfor, bakır, çinko ve florür gibi mineraller açısından zengindir. Muz içinde glisin, triptofan, lizin, lösin, treonin, arginin gibi temel amino asitler de bulunmaktadır. Orta boy bir muz yaklaşık 100 kalori içerirken büyük boy bir muz yaklaşık 125 kalori içerir. Muz oldukça sağlıklı ve enerji düzeyi yüksek bir meyvedir.

Muzun faydaları

• Muz oldukça enerji vericidir ve iştahsız kişilerin enerji elde etmesi için iyi bir seçimdir.
• Liften zengindir ve kabızlığa iyi gelir.
• Triptofan amino asidinden zengindir. Bu amino asit vücutta seratonine dönüşür. Serotoninin duygu durum bozuklukları ve depresyonun giderilmesinde yardımcı olduğu bilinmektedir.
• Potasyum ve magnezyum içerdiğinden kalp hastalıklarından korunmayı sağlar.
• Mide ülserlerine karşı faydalı olduğu bulunmuştur. Proteaz inhibitörü denilen bir bileşik sayesinde midede bulunan zararlı bakteriler ile savaşır.
• Vücudun hemoglobin fonksiyonuna yardımcı olan demir bakımından zengindir. Yani anemi hastaları için ideal bir meyvedir.
• Sigarayı bırakmaya çalışanlara oldukça faydalıdır. Bir kişi sigarayı bıraktığı zaman vücutta azalan nikotin seviyelerine alışması zaman alır.
• Muzda bulunan B-6 ve B-12 vitaminleri yoksunluk belirtilerinin azalmasına yardımcı olur.
• Bal ve vanilya özleri ile püre yapılan muz, saçların yumuşamasına yardımcı olur. Bunun nedeni bu maddelerin içlerinde bulunan doğal yağlar ve potasyum’dur.
• Muz yemenin makula dejenerasyonu yani yaşlılıkta görüşün azalmasına engel olduğu tespit edilmiştir. Bu konuda araştırmalar sürmektedir.
• Muzun böbrek kansere karşı mücadelede yararlı olduğu tespit edilmiştir. Kanser Uluslararası Dergisi’nde yayımlanan araştırmaya göre haftada 4-6 kez muz yiyen kişilerin yemeyenlere göre bu kansere yakalanma riskleri yarıya düşmüştür.

Sözlükte "muz" ne demek?

1. Muzgillerden, sıcak bölgelerde yetişen, birçenekli, çok yıllık bir bitki (musa sapientum).
2. Bu bitkinin kendine özgü hoş kokulu, tatlı, besleyici, kalın kabuklu, uzun meyvesi.

Muz kelimesinin ingilizcesi

[MZ Motorrad- und Zweiradwerk] n. banana
n. Muse
Köken: Arapça

Yorumlar

Bu sayfa ait yorum bulunamadı. İlk yorum yapan siz olun.

Yorum ekle

Vazgeç