Krater nedir?

Yanardağ ağzıdır. Dıştan daire biçiminde görülür. İç kısmına doğru daralır. Genel durumuyla bir huniye benzer. İç kısımdan lavları taşıyan yanardağ bacası burada sonlanır. Esas kraterden ayrı olarak bazı yanardağ konilerinde yan bacaların ağızlarında da küçük kraterler bulunur. Şiddetli püskürtmelerden sonra kraterin biçimi bozulabilir ve bir at nalı şeklini alır. Sönmüş yanardağların kraterlerinde göller meydana gelebilir. Bunlara da, «krater gölü» denir.  Kraterin şekli ve ebatları, yanardağın püskürttüğü lavın yapısına ve yanardağın etkinliğine göre değişmektedir.

Kül, cüruf ve asit lavlar çıkaran yanardağların kraterleri çoğunlukla huni veya köse şeklindedir. Bazaltlı lavlar çıkaranlarınki ise, genelde leğen veya çanak şeklinde olur. Kraterlerin iç kenarları, dış yamaçlarından genelde daha diktir. Kraterlerin bazıları iç içe olabilir. Bunlar tek bir püskürmenin ürünü değildir. Kraterlerin büyük ebatta olanlarına kaldera denir. Bunun en büyük özelliği, genişliğinin derinliğinden fazla olmasıdır. Kalderalar çoğunlukla patlama veya çökme neticesinde ortaya çıkmıştır. Kraterlerin tabanlarında bazen su birikerek bir göl meydana gelir ve bu tür göllere krater gölü denir.

Dünyanın en büyük krater gölü ABD’nin Oregon eyaletindeki krater gölüdür. Ayrıca büyük meteorların yeryüzüne düşmesi büyük çukurlar meydana getirir. Bunlara da meteor krateri denir. Büyük sahra ve ABD’nin güney doğusunda bu tip kraterlere rastlanır. Kraterlerin bir değişik şekli de patlak çukurlar olup bunlara patlama krateri denir. Daire veya oval şekilleri olan bu tür kraterler başlangıç halindeki veya etkinliklerinin son bulduğu bölgelerde ortaya çıkar. Çukurların yamaçları oldukça dik ve çapı genelde 400-500 m arasında değişir. Bazılarının içinde su birikerek patlama krateri gölleri meydana gelir. Türkiye’nin çeşitli yerlerinde krater gölleri vardır. Nemrut Dağındaki, Nemrut Gölü en büyük krater gölüdür. Diğer krater göllerinden bazıları şunlardır: Tuzla Gölü, Acıgöl (Konya), Acıgöl (Nevşehir), Gölcük (Isparta).

krater

Uzayda, Dünya dışında oldukça fazla gezegen ve uzay cismi bulunmaktadır. Bu uzay cisimleri ve gezegenlerin bir kısmı, Dünya’yı doğrudan etkilemektedir. Dünya’yı doğrudan etkileyen uzay cisimlerinin en önemlilerinden biri ise, göktaşı ya da diğer bir adıyla meteor’dur. Göktaşı, uzaydan Dünyaya yüzeyine düşen cisimlerin genel adına denmektedir. Dünya’yı doğrudan etkilemesinin nedeni ise, senede yaklaşık atmosfere birkaç bin göktaşı girmektedir.Fakat, bu sayıdan sadece 500 kadarı, yeryüzüne düşmektedir. Meteorlar, atmosfere girerken, saniyede 11 ile 72 km arasında yol kat ederler.Atmosferde aşırı miktarda sürtünmeye maruz kalan göktaşları, bu sürtünme sonucunda eriyerek yeryüzüne inerler, Erimeyenler ise, direkt olarak yeryüzüne düşmektedir.

Göktaşlarının kimyasal yapısında ise, çeşitli moleküller bulunmaktadır. Bu moleküllerin türüne göre meteorlar, 3 gruba ayrılmaktadır. Taşsı demirli meteor türünün yapısında, demir, silisyum, karbon, magnezyum, alüminyum, ve oksijen yer almaktadır. Demirli göktaşlarının yapısında, nikel, galyum, iridyum ve germanyum gibi moleküller bulunmaktadır. Taşsı demirli göktaşlarında ise, çeşitli metallerle olivin maddesi bulunur. Dünya var olduğundan beri, dünyaya oldukça fazla göktaşı düşmüştür. Büyük bir göktaşı Dünya’ya düştüğünde, yeryüzünde krater meydana gelir. Bu kraterin genişliği ve derinliği ise, göktaşının büyüklüğünü belirler.

Sözlükte "krater" ne demek?

1. Yanardağ ağzı.

Krater kelimesinin ingilizcesi

[Krater] n. caldera, basin-like crater at the summit of a volcano; crater, bowl shaped pit; hole formed by the explosion of a mine or other explosive
n. crater
n. crater, chimney
Köken: Fransızca

Yorumlar

Bu sayfa ait yorum bulunamadı. İlk yorum yapan siz olun.

Yorum ekle

Vazgeç