Konsolosluk

Bağımsız bir devletin, yabancı ülkedeki yurttaşlarının yurttaşlıkla ilgili hizmetlerini görmek, hükümetine o ülkenin siyasi ve ticari durumu üzerinde bilgi vermek, ülkesinin ticari çıkarlarını korumak ve mallarını pazarlamak için büyük ticaret şehirlerinde kurduğu resmi dairedir. Konsolosluk işlerini yöneten kimselere de «konsolos» adı verilir. Konsoloslar, dışişleri bakanlığı tarafından atanır. Gönderildikleri yabancı ülkedeki şehrin önemine göre, başkonsolos, konsolos, ya da konsolos muavini (viskonsül) olmak üzere üç dereceye ayrılır.

Bazı durumlarda konsolosluk memurları ve konsoloslar temsil ettikleri devletin vatandaşı olmayabilir. Konsolosluk idarecilerinin ünvanları ülkeden ülkeye değişir. Milletlerarası hukukta bir devletin, diğer devletlerde konsolosluk açma mecburiyeti yoktur. Konsolosluk yetkilileri, vazifeli gittikleri devletin müsadesi olmadan o memlekette faaliyette bulunamazlar. Bu müsade konsolosluğun bulunduğu ülke tarafından yazılı bir belge halinde verilir ve herhangi bir zamanda herhangi bir sebeble iptal edilebilir.

Konsolosluk görevlileri, diplomatik temsilci değildirler. Diplomatik görev verilenler ve gittiği devlet tarafından bu sıfatla kabul edilenler haricindeki konsolosluk görevlileri, diplomatik imtiyazlar ve muafiyetlere sahip değildirler. Fakat resmi görevlerini ifa ederken birçok bürokratik formalitelerde ve hatta adli kovuşturmalarda konsolosluk görevlilerine bazı imtiyazlar tanınmaktadır. Konsolosluk binaları ve arşivlerinin dokunulmazlığı vardır. Konsoloslukların vazifeleri, antlaşmalar ve nizamnamelerle tespit edilmiştir. Umumiyetle, ticari ve sınai sahada ülkesinin menfaatlerini gözetmek, vatandaşların haklarının korunması, seyrüsefer kontrolü, noterlik gibi vazifeleri vardır.

Konsolosluklar yurtdışında yaşayan gurbetçilerin birtakım resmi işlemlerini yapan, temsil ettiği ülkenin ticari ilişkileri için çeşitli anlaşmaları düzenleyen ve inceleyen resmi kurumlardır. Bir ülkenin, başka bir ülkede konsolosluk açabilmesi için izin alması gerekir. İzin veren ülke verdiğini izni istediği zaman herhangi bir sebeple iptal etme hakkına sahiptir. Konsolosluk memurları temsil ettiği ülkenin vatandaşı olmak zorunda değildir. Aynı zamanda konsolosluk memurları ve konsolosluk binaları dokunulmazlığa sahiptir. 

Konsolosluklar normal şartlar altında temsil ettiği ülkenin diplomatik işlerine karışmaz. Ancak istenildiği takdirde ülkeler konsolosluklarına antlaşmalar çerçevesinde çeşitli diplomatik yetkiler verebilir. Konsoloslukların görev tanımı tam olarak ülkesine ait gurbetçilerin haklarını gözetmek, noterlik ve ticari anlaşmaları incelemektir.

Elçilik ile konsolosluk arasındaki fark

Büyükelçi, bir devletin başka bir devletteki en üst düzey temsilcisi olan diplomattır. Büyükelçiler, görevli bulundukları ülkede, vatandaşı oldukları ülkenin devlet başkanını temsil eder. Atandığı ülkelerde bulunan yurttaşlarının haklarını koruyan ve bağlı bulunduğu hükümete siyasi, ticari bilgiler veren dış işleri görevlisi olan konsoloslar da devletlerin birbirleri ile iletişim kurmalarını sağlamaktadır. Konsolosluk ise; yabancı ülkelerde, ülkesinin ticari menfaatlerini koruyan ve diplomatik olmayan çeşitli resmi görevleri yerine getiren resmi dairelere verilen isimdir. Konsoloslukların genel amacıpasaport işlemleri, evlilik, doğum, ölüm gibi olayların resmi sürecinin takip edilmesi olarak özetlenebilir. Uluslararası hukukta herhangi bir devletin herhangi bir devlete konsolosluk açma gibi bir zorunluluğu bulunmamaktadır.

Konsolosların temasları bulundukları ülkenin dışişleri bakanlığı ile değil, şehrin en büyük mülki amirleriyledir. Elçi, diplomaside temsil ettiği devlet ile görevli olduğu devlet arasında sürekli barışçı yollardan bağ kurmak ve korumakla görevli olan kişidir. Bir elçi hiçbir zaman kişisel hareket edemez; temsil ettiği devletin en yüksek otoritesi tarafından verilen yönergelere uyma zorunluluğu vardır. Tabi, bu yönergeler elçinin verdiği bilgilere ve fikirlere göre düzenlenir. Elçiler, ülkesinin cumhurbaşkanıtarafından kendisine verilen güven mektubunu gittiği ülkedeki cumhurbaşkanına resmi bir törenle sunar. Böylece elçi mühür, damga vs. haklarını almış olur ve görev yapacağı ülke tarafından kabul edilmiş olur. Elçi, elçilik personelini meydana getiren çalışma arkadaşları (müsteşarlar, katipler, idari memurlar, kavaslar, aşçı, garson ve hizmet personeli, sekreterler) ile birlikte elçilik binasında hizmet verirler.

Bir deyişle elçi temsil ettiği devletin tercümanıdır. Sunduğu belgeler, görevli olarak söylediği sözler ve bildirdiği konularda sorumluluk taşımaz. Yani; “elçiye zeval olmaz!” Konsolosluklar, daimi temsilcilikler vs. aslında büyükelçiliğin denetlemesi altında hizmet görürler. Elçilik binasının bulunduğu topraklar elçinin ülkesine ait topraklardan sayılır. Devletler hukuku hükümlerine göre gerek elçinin şahsi, gerekse elçilik binası her türlü saldırılardan korunur. Elçinin temsil ettiği devlet ile görevli olduğu ülke arasında diplomatik bağlar koptuğunda ya da savaş çıktığında elçi ve elçilik personelinin zarar görmeden yurtlarına dönmeleri garanti altına alınır.

Fahri konsolosluk

Fahri konsolosluk kurumunun uzun bir geçmişi vardır. Muvazzaf temsilciliklerin az sayıda olduğu dönemlerde, konsolosluk işlemlerinin yerine getirilmesi ve ülkelerarası  ticari ilişkilerin geliştirilmesi amacıyla fahri konsolosluklar açılmıştır. Günümüzde tüm dünyadaki muvazzaf temsilciliklerin sayısı artmış olmakla beraber, küreselleşme sürecinde insan hareketlerinin ve uluslararası ilişkilerin her alanda yoğunlaşması nedeniyle fahri temsile olan ihtiyaç azalmamış, tersine artmıştır. Ülkemizde de muvazzaf başkonsolosluklara paralel olarak,  fahri konsoloslukların sayısı artmaktadır.

Fahri konsolosların statüleri Konsolosluk İlişkileri Hakkında Viyana Sözleşmesi ile iç mevzuatımızın ilgili hükümlerinde düzenlenmiştir. Fahri konsoloslara sağlanan statü esas itibariyle görevin etkin şekilde yürütülebilmesini amaçlamaktadır. Gerek fahri konsolos unvanı, gerek sağladığı statü münhasıran hizmetin yerine getirilmesi amacıyla ve basiretle kullanılmalıdır. Bu husus fahri konsolosluk kurumunun saygınlığının korunması için asli bir yükümlülüktür.Aşağıda  fahri konsolosların statüleri ile ilgili olarak en fazla gündeme gelen temel konularla ilgili özet bilgi verilmektedir. Tereddüt yaratan durumlar veya somut sorunlar ortaya çıktığı takdirde Bakanlığımızca ayrıca değerlendirme yapılacaktır.

Sözlükte "konsolosluk" ne demek?

1. Konsolos olma durumu.
2. Konsolosun orunu ya da görevi, şehbenderlik.
3. Bu işin görüldüğü daire, konsoloshane.

Cümle içinde kullanımı

Bir konsolosluk demek bir millet temsilciliği demektir.
- Sait Faik Abasıyanık

Konsolosluk kelimesinin ingilizcesi

adj. consular
n. consulate, consulship

Yorumlar

Bu sayfa ait yorum bulunamadı. İlk yorum yapan siz olun.

Yorum ekle

Vazgeç