Kip eki nedir?

Kip, bir dilbilgisi terimidir. Fiil kök ve gövdelerinin bildirdiği eylemi, zamana ve biçime bağlayan eklere “kip” denir. Bir fiilin zaman ve anlam özelliğine göre şekillenmesi bu ekler sayesinde olur. Fiil kipleri; haber kipleri (bildirme kipi) ve dilek kipi (tasarlama kipi) olmak üzere ikiye ayrılır. Haber kipleri fiilin hangi zamanda geçtiği belirtmekte, dilek kipleri ise fiilin yapılış şeklini göstermektedir.

Haber (bildirme) kipleri

Bir fiilin (eylemin) yapıldığını, yapılmakta olduğunu veya yapılacağını haber verirler. Haber kiplerinin ekleri fiil köklerine zaman kavramı kazandırırlar. Bunlara zaman kipleri de denir. Ekleri: -di, -miş, -yor, -r(-ar), -acak olan zaman kipleri beşe ayrılır:

• Görülen geçmiş zaman (gir-di-m), (di).
• Öğrenilen geçmiş zaman (al-mış-sın), (miş).
• Şimdiki zaman (gez-i-yor-lar), (yor).
• Geniş zaman (tıka-r-sın, sor-ar), (r,ar).
• Gelecek zaman (anlat-acak-sın). (acak,ecek).

Dilek kipleri

• İstenilen veya tasarlanan bir hareketi anlatan kiplerdir. Bu kiplerde açıkça bir zaman ifadesi bulunmaz. Ekleri; -meli, -se, -e ve eksiz emir haliyle birlikte dilek kipleri dörde ayrılır:
• Gereklilik kipi (düş-meli),gitmeli.
• Dilek-şart kipi (gül-se), gitse.
• İstek kipi (gel-e), gide.
• Emir kipi git.

Emir kipinin eki yoktur. Emir kipinde çekilen bir fiilde sadece fiil kökü ve şahıs eki bulunur (gel, gel-sin, gel-iniz gibi). Çekimli bir fiilde sırayla şu üç bölüm bulunur: Fiil kök veya gövdesi, kip eki, şahıs eki. kip ekleri, fiil kökünden sonra gelerek ona zaman manası veya tasarlanan, istenen bir hareketle ilgili mana kazandırır. Bu durumda fiil, yalnız üçüncü teklik şahıs ifade eder. Emirde ise, kök veya gövde halinde kalır ve ikinci teklik şahsı verir.

Çekimli fiiller

Kip eki almış bir fiilin altı şahısta söylenmesi veya yazılması demektir:

• Çalış-ı-yor-um,
• Çalış-ı-yor-sun
• Çalış-ı-yor,
• Çalış-ı-yor-uz,
• Çalış-ı-yor-sunuz,
• Çalış-ı-yor-lar gibi.

Basit zamanlı çekimli fiiller

Tek kip eki alan çekimli fiillere verilen addır. Basit zamanlı fiillerin hepsinin bileşik zamanı yoktur.

Birleşik zamanlı fiiler

İki kip eki alan çekimli fiillere denir. Bileşik çekimlerde -imek fiili, -idi, -imiş, ise (-yse) şekilleriyle kullanılır.

Hikaye kipi

Türkçede -dı, -di eklerini alarak oluşturulur.
Örnek: gider idi = gider-di

Rivayet kipi

Türkçede -mış, -miş eklerini alarak oluşturulur.
Örnek: bakacak imiş = bakacak-mış

Şart kipi

Türkçede -sa, -se eklerini alarak oluşturulur.
Örnek: koşuyor ise = koşuyor-sa

Emir kipinin de basit zamanlı fiiller gibi hiç bileşik zamanı yoktur. Dilek kiplerininse hikaye ve rivayeti vardır; şartı yoktur. Yine -di'li geçmiş, yani görülen geçmiş zamanın rivayeti yoktur.

Yorumlar

Bu sayfa ait yorum bulunamadı. İlk yorum yapan siz olun.

Yorum ekle

Vazgeç