Kilit nedir?

Anahtarlarla işleyen ve kapı, kapak gibi şeyleri başkaları tarafından açılmayacak şekilde kapamaya, istenildiği zaman da açmaya yarayan bir araçtır. «Gömme kilit», «sürme kilit», «asma kilit», «gizli (sırlı) kilit», «fişeli kilit» gibi birçok çeşidi vardır. Kapıları kapamak için kullanılan en İlkel kilit şekli «sürgü» dür. Eskiden Türkler'in kullandığı bu sürgülere «kapı demiri», ya da «kapı kolu» denirdi. Bugünkü kilitlerin en üstün şeklini 1860'da Linus Yale Jr. adında bir Amerikalı yapmıştır. «Yale kilidi» diye tanınır. Genel olarak bütün kilitler şu esasa dayanır: Kilit küçük bir kutu biçimindedir. Bu kutunun bir yanında «anahtar deliği» denilen yerden bir anahtar sokulur.

Anahtarın sürgü dişlerini iterek sürgüyü sürmesiyle ona bağlı olan dil karşıdaki bir oyuğa girer. Kapının, ya da kapağın açılmayacak şekilde kapanmasını sağlar. Yale kilidinin açılabilmesi için anahtarın her çubuğun kesiğini aynı hizaya kaldıracak biçimde olması gerekir. Aksi durumda kilit açılmaz. Bundan ötürü yale kilidi anahtar kullanılarak açılanların en güvenilir olanıdır. Anahtar kullanılmadan açılan «gizli kilit» (harfli kilit) daha çok kasalarda kullanılır. Bu çeşit kilitlerin en güvenilir olanı, önceden ayarlanan ve belli bir saatte açılan «saatli kilit» lerdir.

Kilitler, anahtar veya basmalı, dönmeli düğmeler, elektrik düğmesi gibi mekanizmalarla çalışır ve açılır. İnsanlar tahminen 4000 seneden beri kilit kullanmaktadırlar. En eski kilit, Ninova Harabelerinde bulunmuştur. Önceleri kilitler, tahtadan yapılmaktaydı. İlk madeni kilidi, Romalıların kullandığı zannedilmektedir. Numaralı ve şifreli kilitler, Çinliler tarafından keşfedilmiştir ve günümüzde yaygın şekilde kullanılmaktadır. Ortaçağda çok çeşitli kilitler kullanılmıştır. Bunlardan bazıları, açmaya kalkışanların parmaklarını kesen, bazıları da parmaklarına zehirli iğne batıran mekanizmalara sahipti. Bazı kilitler, alarm zillerine bağlı idi ki, bugün de bu sistemle çalışan kilitler mevcuttur.

kilit

Modern kilitlerin imaline 1750’lerde başlanmıştır. O zamanlardan beri en çok kullanılan kilit, anahtarla açılan kilit çeşitidir. anahtar deliği, anahtar yolu ve anahtarların hassas olması ve kilidin başka anahtarla açılmaması için kilit ustaları bütün hünerlerini göstermişlerdir. Yale kilidi: Linus Yale isimli bir Amerikalı ressam, baba mesleği olan kilitçiliğe merak duyarak 1865’te dünyaca meşhur yale kilidini geliştirdi. Bu yeni kilit, çok çabuk tutuldu ve dünyaya yayıldı. Fabrikasyon olarak büyük sayılarda imal edilmeye başlandı. Yale kilidinin, istenilen kalınlıktaki kapıya takılabilmesi de tercih sebebi olmaktadır.

Büyük binalarda her kapının ayrı bir anahtarı olmakla beraber, "master key" adı verilen bir anahtar, her kapıyı açabilmekte ve böylece çok sayıda anahtar taşımaya lüzum kalmamaktadır. Kilitlerin kullanılma maksadına göre pekçok çeşitleri vardır. Kapı kilidi, otomobil kilidi, kabin kilidi, kumbara kilidi, bisiklet kilidi, telefon kilidi vs. gibi. Yale kilidinde, hareketli bir silindir vardır. Silindir içindeki ve aynı hizada dışındaki yataklara metal çubuklar yerleştirilmiştir. Çubuklar anahtar yoluna doğru küçük yaylarla itilmektedir.

Anahtar, kilidin içine girdiği zaman anahtar dilindeki çıkıntılar, silindir üzerindeki çubukları aşağı-yukarı doğru hareket ettirir. Bu çubuklar da üstteki çubukları hareket ettirir. Yanlış bir anahtar kilide tatbik edildiği zaman, silindir üzerindeki çubuklar, silindir çevresinin içinde veya dışında kalır ve silindir dönme hareketi yapamaz. Çubukların uzunlukları, kendi anahtarlarına göre ayarlanmıştır. Kendi anahtarları tatbik edilince çubuklar silindirin çevresi ile aynı hizaya gelirler ve silindir döner. Böylece kilit açılmış olur.

Sözlükte "kilit" ne demek?

1. Anahtar, düğme gibi takılıp çıkarılabilen bir parça yardımıyla çalışan, kimi zaman elektronik de olabilen kapatma aygıtı; tekerleğin dingil çivisi.
2. Bir yanı değirmi, öbür yanına demir çubuk geçirilmiş olan yarım halka.
3. Atların alnından altçenesine uzanan beyazlık.

Kilit kelimesinin ingilizcesi

adj. key
n. lock, fastener
Köken: Farsça

Yorumlar

Bu sayfa ait yorum bulunamadı. İlk yorum yapan siz olun.

Yorum ekle

Vazgeç