Keten nedir?

Saplarından elde edilen lifleri dokumacılıkta kullanılan yıllık bir bitkidir. Boyu ortalama bir metredir. Yaprakları sivri, çiçekleri mavi, «keten tohumu» adı verilen tohumları parlak kahverengidir. İçi boş saplarının lifleri hemen hemen katıksız selülozdur ve çok uzundur. Kuzey Afrika, Hindistan, Japonya, Kuzey ve Güney Amerika ile yurdumuzda en çok Karadeniz Bölgesinde yetiştirilir. Anavatanı kesin olarak bilinmemekle beraber, çok eski çağlardan beri Anadolu ve Mezopotamya'da üretilip kullanılırdı.

Ketenin işlenmesi, liflerinin ayrılması için sapların birkaç gün kimyasal bir eriyik içinde yumuşatılmasıyla başlar. Sonra iyice dövülüp taraklardan geçirilir. Elde edilen uzun lifler iplik bükme makinelerinde istenilen kalınlıkta iplikler durumuna getirilir. Ketenin ince lifleri dokumacılıkta, çeşitli kumaş yapımında, kalın lifleri ise sicim, halat ve ip yapımında kullanılır.Batı ve İç Anadolu ve Karadeniz’de fazla olmak üzere Anadolu’nun çoğu yerinde. Haziran-ağustos ayları arasında mavimsi veya sarı renkli çiçekler açan, 15-60 cm boyunda bir yıllık veya çok yıllık otsu veya gövdesi odunlaşmış, kültürü yapılan bir bitkidir.

Yaprakları sapsız, grimsi-yeşil renkli, dik veya yatık gövde üzerinde sıralanmışlardır. Keten en eski bir kültür bitkisidir. Mısır’da M.Ö. 4. yüzyılda keten yetiştirildiği, mabetler ve mezarlar üzerine yapılan resimlerden anlaşılmıştır. Keten, 4000-5000 yıldan beri Ön Asya ve Akdeniz bölgelerinde lifi ve tohumları için yetiştirilmekte; dünyanın çok yerinde üretilmektedir. Memleketimizde bazı keten türleri tabii olarak yetişir. Keten her çeşit toprakta yetişebilir. lif ketenleri nemli havayı, yağ ketenleri ise güneşli havayı sever. Anadolu’da keten yazlık ve güzlük olarak ekilmektedir. Kışlık ketenler ağustos-eylül, yazlık ketenler ise mart ve nisan aylarında ekilir.

keten

Lif ketenlerinin uzun boylu olanları makbuldür ve gübreli toprakta yetişir. Yağ ketenleri, iyice olgunlaştıktan sonra toplandığı halde, lif ketenleri olgunlaşmadan toplanır. Keten tohumları kapsülden dövülerek çıkarılır ve elenerek temizlenir. Gövdeler iyice ezilerek içinden lifleri çıkarılır. Demet haline getirilerek havuzlara daldırılır. Bir müddet bekletildikten sonra çıkarılıp kurutulur. Taraklardan geçirilerek düzeltilir ve yumaklar halinde hazırlanır.

Kullanıldığı yerler: Keten tohumlarından kavrulduktan sonra, düşük ısıda sıkılmak suretiyle keten yağı elde edilir. Bu sabit bir yağdır. Keten yağında % 90 doymamış asitler bulunur. Anadolu yağ ketenlerinin tohumlarında, yağ miktarı ortalama % 40,5’tir. Keten yağı, yanıklardan ileri gelen yaralarda  ağrı dindirici olarak kullanılır. Bazı sabunların bileşimine girer. Boyacılıkta kullanılır. Bezir yağı elde edilir. Keten tohumunun yağı alındıktan sonra geriye küspesi kalır. Keten tohumları su veya süt ile kaynatılarak lapa yapılır ve haricen ilaç şeklinde kullanılır.

Keten nasıl yetiştirilir?

Keten, her çeşit toprakta yetişebilir. Lif ketenleri bulutlu ve nemli havayı, yağ ketenleri de güneşli havayı sever. Kış için yetiştirilecek ketenlerin en iyi ekim zamanı ağustos sonundan eylül sonuna kadar; yaz için yetiştirilecek ketenlerin ekilme zamanı, mart ve nisan aylarıdır. Yağmurlu yerlerde ekilen ketenler ayrıca su istemez. Lif ketenlerinin uzun boylu olanları makbuldür. Çünkü gövdeler uzun olunca lifler de uzun olur. Bu çeşit ketenler, içinde çürümüş bitki bulunan gübreli toprakta yetişir. Yağ ketenleri, iyice olgunlaştıktan sonra toplandığı halde, lif ketenleri olgunlaşmadan toplanır, çünkü olgunlaşmış bitkinin lifleri çok kaba ve sert olur.

Lif ketenleri,yeşilimsi sarı, ya da sarı renk aldığı zaman biçilir. Biçilen ketenler birkaç gün kadar tarlada bırakılarak kurutulur. Sonra dövülerek tohumları ayrılır. Gövdeler iyice ezilerek içinden lifler çıkarılır. Bunlar demet haline getirilerek havuzlara bastırılır. Burada birkaç hafta bekletildikten sonra çıkarılıp kurutulur. Taraklardan geçirilerek düzeltildikten sonra yumak halinde satışa çıkarılır. Yağ ketenleri dövenle dövülerek tohumlardan ayrılır. Yağı alınan tohumlar çiftlik hayvanları için çok yararlı bir yemin hazırlanmasında da kullanılabilir.

Sözlükte "keten" ne demek?

1. Ketengillerden, çiçekleri mavi renkte ve beş taçyapraklı, lifleri dokumacılıkta kullanılan bir bitki (linum).
2. Bu bitkinin liflerinden yapılmış (dokuma vb.).

Keten kelimesinin ingilizcesi

[Keten (das) ] n. ketene, colorless poisonous gas used mainly in the manufacture of cellulose acetate and aspirin (Chemistry)
n. shed, small simple building used for storage or shelter
n. chain, cordon, range
Köken: Arapça

Yorumlar

Bu sayfa ait yorum bulunamadı. İlk yorum yapan siz olun.

Yorum ekle

Vazgeç