Kedi nedir?

Evcil hayvanların en yaygınlarından, en sevilenlerinden biridir. Gayet çeviktir. En büyük özelliklerinden biri de yıkanmayı sevmemesidir. Arslan, kaplan, vaşak, puma, pars, jagar gibi yırtıcı hayvanlar kedi ailesindendir. Anavatanı Afrika'dır. Buradan bütün dünyaya yayılmıştır. İlk defa Mısır'da M.Ö. 3000 yıllarına doğru evcilleştirildi. Tahılı, fare ve kuşlardan koruduğu İçin Mısırlılar kediye büyük önem, verdiler, onu tanrılaştırmaya kadar götürdüler. «Peşt» adlı tanrıları kedi başlıydı.

Kedinin iç organları ve bunların görevleri diğer memelilerin aynıdır. Bu hayvanın başlıca özellikleri şunlardır:

1. Bütün etçil hayvanlarda görüldüğü gibi aldığı besinin cinsine uygun dişleri ve oldukça kısa bir bağırsağı vardır.

2. Karanlıkta çok İyi görür. Kedinin dikey, çok genişleyebilen ve oval bir gözbebeği vardır. Bu gözün ağtabakasında çomak gözeleri, koni gözelerden daha çoktur. Çomak gözeler, ışık şiddetine daha hassastır. Koni gözelerin görevi ise renkleri yakalamaktır. Kedi renkleri pek iyi ayırdedemez, ama karanlıkta çok iyi görür. Bunun için de niktalop (ahfeş) bir hayvandır. Gözdeki damar tabaka, ışığı yansıtan gözelerden meydana gelir. Bu ışıklı tabaka kedilerin önemli özelliklerinden biri olan fosforesansı sağlar. İşte kedilerin geceleri gözleri bu yüzden parlar.

3. Çekilip büzülebilen kancalı tırnakları vardır. Kedinin ön ayaklarında beş, arka ayaklarında dört parmak vardır. Her ayağın sonuncu parmağı yere değmez. Bunların uçlarında, bir kasın yardımıyla «tabii kılıfına» girip, çıkabilen uzun ve eğri birer tırnak bulunur.

4. Bıyıkları, üst dudakta bulunan çok uzun kıllardır. Bunlar, kedinin dokunma organlarıdır. Diplerinde, sinir uçları vardır.

Kedinin kılsız olan burnu da bir duyu organıdır. Geceleri bıyıklarının en hafif ve basit bir temasıyla engelleri fark eder. Geriye dönük, boynuzsu tomurlarla kaplı olan dil, bir temizlik aracıdır.

Kedilerin ortalama ömürleri 14 yıldır. Birçok kedi 19 yaşına kadar yaşar. Evcil kedilerin pek çok cinsi vardır. Başlıcaları Ankara (Van), Habeş, Siyam, İran kedileriyle mavi Rus ve Malta kedisidir. Bazı kediler renklerine göre samur, tekir, arap, pamuk gibi adlarla anılır. Anavatanı İngiltere kıyılarındaki Man adası olan ve «Manx» denen bir kedi de kuyruksuzdur. Pençelerini içeri çekebilme özelliğine sahiptir. Sıçrayıcı, tırmanıcı ve yüzücüdür. Ömrü: 20-22 yıl. Çeşitleri: Avrupa yaban kedisi (Felis silvetris), Afrika yaban kedisi (Felis chaus), Manx kedisi, Pers kedisi, Van kedisi, Siyam kedisi en meşhurlarıdır.

Kedigiller familyasından, evcil ve yabanileri olan etçil bir memeli. İlk defa Mısırlılar tarafından evcilleştirildiği sanılmaktadır. Çok yaygın olan kısa tüylü ev kedisi (Felis catus) büyük bir ihtimalle Asyalı step yaban kedisi ile Avrupalı orman yaban kedisi karışımı olan Afrika kedisinin bir soyudur. Hindistan ev kedilerinin çoğunun Asyalı step kedisinin saf soyu olduğu sanılmaktadır. Otuzun üzerinde evcil kedi soyu vardır. Kediler hoş görünüşlü, yuvarlak başlı, sivri kulaklı, uzun bıyıklı hayvanlardır. Bıyıklarının dipleri sinirlere bağlıdır. Dokunma duyusu görevi yaparlar. Ön ayakları beş, arka ayakları dört parmaklı olup, kancalı tırnaklarını içeri çekebilirler. Tırnaklarını ağaçlara sürterek bilerler. Hassas işitme ve görme duyuları vardır. İnsan kulağının duyamadığı yüksek frekanslı ses titreşimlerini kaydederek çok hafif sesleri duyarlar.

Genellikle gece avlanırlar. Avcılıkta en büyük özellikleri sabır, temkin ve sürattir. fare avında yalnız kulak duyuları yardımı ile avlanırlar. Gözleri en ufak ışıktan bile yararlanabilecek özelliktedir. Tam karanlıkta kediler de göremez. Işığa karşı son derece hassas olan gözleri güçlü ışığı kıran bir iris diyaframı sayesinde korunurlar. Aşırı ışıkta göz bebekleri ince dikey bir çizgi halini alır. Karanlıkta bu diyafram (perde) iyice açılarak göz bebekleri yuvarlaklaşır ve böylece en zayıf ışığı bile algılar. Gece avlanan diğer hayvanların gözlerinde olduğu gibi kedilerin gözlerinde de, tabakasının gerisindeki tapetelum denen bir hücre tabakası bulunur. Bu kısım kedi gözünün gece parlamasını sağlar. Kedilerin beyninde renkli görmeyi sağlayan özel sinir hücreleri bulunmadığı için çevreyi siyah-beyaz gördükleri zannediliyordu. Ancak son deneyler, kedilerin beyinlerinin diğer bölümleri ile belirli bir düzeyde renk ayrımı yapabildiklerini gösterdi.

Çok uzaklara götürülüp bırakılan bir kedinin tekrar eski yerine dönebilme özelliği tam manasıyla açıklanamamıştır. İyi tırmanır, sıçrar ve gerektiğinde yüzer. Balık avlayan kediler de vardır. Yüksek yerlerden düşerken ters dönerek dört ayağı üzerine gelme refleksi çok güçlüdür. bazen yaralandığı da olur. Son derece temizliğe riayet eder, pisliğini örterek gizler. Yaban kedileri dağlık veya ormanlık bölgelerde yaşar. Yuvalarını kayalar arasında, ağaç gövdesi oyuklarında veya çalılıklar arasında yaparlar. Gece avlanırlar. Kuş ve kemirgenlerle beslenirler. Asya ve Avrupa ormanlarında yaşayan "Avrupa yaban kedisi" oldukça vahşi ve güçlüdür. Uzunluğu kuyruğu ile beraber 45-90 cm, ağırlığı 6-8 kg kadardır. Rengi boz, kalın postu çizgili ve kulakları geniştir. Kuyruğu süpürgemsi ve siyah halkalıdır.

Ağaçların üzerine tırmanarak kuş yavrularını yuvalarından, tavşan ve dağ keçisi gibi bazı hayvanların yavrularını kapar. Türkiye’de bol miktarda bulunur. Yılda bir defa 3-5 yavru yapar. Yalnız kalmış evcil kedilerin yabanileşerek vahşi renklere büründüğü ve boylarının arttığı görülmüştür. Kedi sevildiğinde kendine has bir şekilde mırıldar. Pençe altları yastıklı olduğundan avına sessizce yaklaşarak üzerine sıçrar. Erginleşme devreleri çeşitli ırklarda 4-10 ay arasında değişir. 22 yıl kadar yaşarlar. Çiftleşmeleri genellikle aralık sonundan mart sonuna kadar sürer. Bu esnada sesleri ile bütün bir mahalleyi rahatsız ederler.

Hamilelik süreleri 56-68 gün arasında değişir. evciller yılda iki defa çiftleşir. Her defasında 4-6 yavru yaparlar. Doğan yavrular kör, sağır ve hemen hemen çıplaktır. Dokuzuncu gün gözleri açılır. İki ay kadar sütle beslenirler. 10 ayda erginleşirler. Erkek kedilerin zaman zaman yavruları kaçırıp, yedikleri olur. Sırasına göre bazen kedi de yırtıcıdır. Eski Mısırlılarda kedi kutsal sayılır, öldüğünde mumyalanarak özel mezarlıklara gömülürdü. Amerikalılar kedi ırklarını çaprazlayarak yeni ırklar elde etmeyi, bir çeşit spor haline getirdiler. Günümüzde Alman evlerinde 3,5 milyon, Amerika’da 18 milyon, İngiltere’de ise 6 milyon kedi beslenmektedir. Ortaçağda Avrupa’da büyük kedi katliamları yapıldı. Papazlar kedileri, cadıların ortağı ve şeytanın sığınağı ilan ettiler.

Binlerce kedinin derileri yüzülerek diri diri yakıldı. Rönesanstan sonra Avrupa’da tekrar kedi sevgisi yerleşmeye başladı. Bugün birçok evcil kedi ırkı beslenmektedir. Bir gözü sarı, diğeri mavi olan beyaz tüylü Ankara kedisi, Pers kedisi, Manx Adasının kuyruksuz Manx kedisi, ipek gibi uzun tüylü İran veya öbür adıyla Van kedisi, Habeşistan kedisi en çok bilinenleridir. Ankara ve Pers kedisinin Pallas kedi soyundan olduğu sanılmaktadır. Bu kedi soyu gayet güçlü ve uzun tüylüdür. Sibirya, Tibet ve Moğolistan’da yabani olarak yaşar. Siyam kedisi kısa tüylü ve mavi gözlüdür. Gençken bembeyazdır. Olgunlaştıkça sarımtrak kahverengi bir renge bürünür. Yüzü, kulakları ayakları ve kuyruğu koyu kahverengi olur.

Sözlükte "kedi" ne demek?

1. Yaşı küçük.
2. Olanakları, gücü sınırlı, parası az.
3. Kedigillerden, köpekdişleri iyi gelişmiş, kasları çevik ve kuvvetli evcil ya da yabanıl, küçük, memeli hayvan (felis domesticus).

Cümle içinde kullanımı

Evcil kedi. Ankara kedisi. Van kedisi.

Kedi kelimesinin ingilizcesi

[Kedi] adj. feline
n. cat, pussycat, pussy, puss

Yorumlar

Bu sayfa ait yorum bulunamadı. İlk yorum yapan siz olun.

Yorum ekle

Vazgeç