Jeolojik zamanlar

Dünyanın kuruluşundan bugüne kadar geçirdiği geniş devrelere denir. Bugüne kadar yapılan çeşitli araştırmalar sonunda dünyanın 3-4 milyar yaşında olduğu tahmin edilmektedir. Jeolojik zamanlar genel olarak «Prekambriyen Devre» diye gösterilen ve 3.000.000. 000 yıldan fazla süren bu ilk devrenin sonlarına doğru, 620.000.000 yıllarında yumuşak dokulu bitki ve hayvanların yaşamaya başladığı bilinmektedir.

Kesin olarak devirlere ayrılmayan Prekambriyen Devre'den sonra başlayan «Birinci Zaman» (Paleozoik), başlıca beş devreye ayrılabilmektedir. Her biri 30 - 60. 000.000 yıl süren bu devreler boyunca canlılar aleminde büyük gelişmeler olmuştur. İlk hayvanların karalara çıkması, zamanımızdaki zengin maden kömürü yataklarını meydana getiren uçsuz bucaksız ormanların görünmesi bu devreye rastlar.

250.000. 000 yıldan fazla süren Birinci Zaman'da kabuklular, kafadanbacaklılar, karındanbacaklılar gelişmiş, ilk omurgalı hayvanlar olan balıklar, sonra kurbağalar, kertenkeleler yaşamış ve gelişmiştir. «İkinci Zaman» (Mezozoik )'ın süresi 70.000. 000 yıl kadardır. Bu devrenin en tipik çalıları, çok çeşitli türleri olan dinozorlardır. İkinci Zaman'ın sonu olan 130. 000.000 yıllarında nesilleri tükenmiştir. İlk memelilerin ve kuşların görünüşü de bu zamana rastlar. Pterodaktil denen uçan sürüngenler de bu devirde yaşamıştır.

Senozoik devre içinde kalan «Üçüncü Zaman» (Neozoik) ve «Dördüncü Zaman» (Antropozoik) ın süresi 70.000.000 yıl kadardır. Bunun yalnız 1.000.000 yılı Dördüncü Zaman'a aittir. İlk eteneli memeliler, maymunlar, büyük etoburlar bu zaman süresince meydana gelmiştir. Hortumlulardan fil, mastadon ve dinoteryumlar bu zamanda yaşamış, bunlardan mastadon ve dinoteryumların nesli yine aynı zaman içinde son bulmuştur.

Dördüncü Zaman'ın başlarında insan şekli meydana çıkmış, başka canlılarda da türlü gelişmeler olmuş, bazılarının da nesli tükenmiştir. Nihayet 11.000 yıl kadar önce bugünkü insanın atası olan ilk insanlar yaşamaya başlamış ve bundan sonra geçen süre içinde tarih öncesi çağları birbirinin ardı sıra gelmiştir. Dünyanın oluşundan bugüne kadar geçen zaman boyunca yeryüzünün görünüşü birçok değişiklikler geçirmiştir.

Prekambriyen Devre'nin sonuna doğru Kuzey Amerika'da bugünkü büyük göller bölgesinden başlayarak İngiltere ve İskandinavya üzerinden Sibirya'ya kadar uzanan Huron sıradağları meydana gelmiştir. Birinci Zaman’da yeryüzünde üç büyük kıta olduğu sanılmaktadır. Bunlar: 1) Bugün İskandinavya, İngiltere, Kanada ve Grönland'ın bulunduğu alanı kaplayan Kuzey Atlantik Kıtası; 2) Çin ve Sibirya'nın bulunduğu yerdeki Çin - Sibirya kıtası; 3) Afrika, Hindistan, Hint Okyanusu ve Güney Amerika'nın bir kısmını kaplayan Gondvana kıtalarıydı.

İkinci Zaman başında Kuzey Atlantik Kıtasıyla Çin - Sibirya kıtası birleşmiştir. Zamanın ortalarında Gondvana kıtası parçalanmış, Brezilya - Afrika kıtası, Avustralya kıtası, Madagaskar - Hindistan kıtası meydana gelmiştir.

Zamanımızdaki sıradağların en önemlileri üçüncü Zaman içinde meydana gelmiştir. Dördüncü Zaman'da İstanbul ve Çanakkale Boğazlarının açılmasıyla suyu tatlı olan Karadeniz, Akdeniz'den gelen suların etkisiyle tuzlanmıştır. Bu arada zamanla buzullar da erimeye başlamış, gerilemiş ve nihayet dünyanın bugünkü şekli meydana gelmiştir.

Jeolojik zamanlar

Türkiye'nin fiziki özelliklerini (dağ, ova, akarsu, göl, plato gibi) incelemeden önce jeolojik sürecin Türkiye'de nasıl yaşandığına bakılması gerekir.

1. Jeolojik zaman

İlk zamandan sonra en uzun süren bu jeolojik devirde oluşmuş araziler, sonraki jeolojik zmaanlardaki tektonik hareketler sonucu başkalaşmış ve sertleşmiş masif adı verilen kütleler oluşmuştur. Türkiye'de masif kütlelerin başlıcaları; Kırşehir, Bitlis, Saruhan, Devrekani, Yıldız Dğları ve Menteşe Dağları'dır.

Zonguldak ve çevresindeki taş kömürü yatakları da bu zamanda oluşmuştur.

2. Jeolojik zaman

YOğun tortullaşmanın gerçekleştiği bu durgun dönemde Türkiye'yi şekillendirecek tortullar Tethys Denizi'nde birikmişti.r

3. Jeolojik zaman

Tersiyer olarak da adlandırılan 3. Jeolojik Zamanda;

1. Alp - Himalaya Kıvrım Kuşağı ve bu kuşağın üzerinde yer alan Kuzey Anadolu ve Toros Dağları oluşmuştur.

2. Linyit, petrol, tuz ve bor yatakları oluşmuştur.

3. İç Anadolu ve Doğu Anadolu bölgelerinde yoğun volkanik faaliyetler meydana gelmiştir.

4. Tersiyer ortalarından itibaren Türkiye önemli ölçüde peneplenleşmiştir.

5. Zamanın sonuna doğru Türkiye toptan yükselmeye başlamıştır.

4. Jeolojik zaman

Kuaternet olarak adlandırılan 4. Jeolojik zaman buzul ve buzul sonrası devirlerine ayrılmaktadır.

1. Zamanın başlarında Türkiye'nin toptan yükselmesi devam etmiştir. Bunun sonucunda yüksek düzlükler meydana gelmiştir.

2. Eski akarsu vadileri olan İstanbul ve Çanakkale boğazları oluşmuştur (Ria kıyılar).

3. Egeid karası çökmül ve Ege Denizi oluşmuştur.

4. Akdeniz'in suları ile Karadeniz suları birleşmiştir.

5. Kıbrıs Adası, İskenderun Körfezinden ayrılmıştır.

6. İnsan ortaya çıkmış ve ilk medeniyetler oluşmaya başlamıştır. Türkiye'nin günümüzdeki şeklini aldığı dönemdir.

Yorumlar

Bu sayfa ait yorum bulunamadı. İlk yorum yapan siz olun.

Yorum ekle

Vazgeç