İktisadi entegrasyon teorisi nedir? (Ekonomi)

(Economic Integration Theory) Gümrük Birliği gibi bölgesel iktisadi gruplaşmaların etkilerinin incelenmesini konu alan teori.

Öncülüğünü Adam Smith’in yaptığı belirtilecek kadar eski ise de teorinin asıl gelişmesi Jakob Viner ile olmuştur. Viner’e göre, gümrük birliklerinin dünya kaynaklarının etkin kullanımı, dolayısıyla dünya refahı açısından etkileri, bunların doğurduklan Ticaret Yaratıcı ve Ticareti Saptıncı sonuçlara bağlıdır. Gümrük birlikleri, bir grup ülkenin kendi aralarındaki gümrük tarifeleri ve ithalat kotalarını kaldırıp dışarıya karşı ortak bir gümrük tarifesi uygulamalarıyla oluşur. Aralarındaki ticari kısıtlamaların kaldırılması dolayısıyla, üye ülkelerin kendi aralanndaki ticaret genişler.

Ticaret yaratıcı etki budur ve bu etki dünya kaynaklarının etkin kullanımı üzerinde olumlu sonuç doğurur. Oysa, eğer malların en etkin üreticileri birlik dışında kalmış ve bu ülkelerin malları, ortak gümrük tarifesine tabi oldukları için, şimdi birliğe ithal edilemiyorsa, o takdirde birliğin kurulması bir ticareti saptırıcı etki doğurmuştur. Bu da dünya kaynaklarının etkin kullanımını, dolayısıyla refahını olumsuz şekilde etkiler. O halde, gümrük birliklerinin net etkisi konusunda şu söylenebilir: Eğer ticaret yaratıcı etki, ticareti saptırıcı etkiden daha büyükse bu kuruluşlar dünya refahı açısından olumlu, aksi takdirde olumsuz bir gelişmedir. Viner’in bu analizleri, Entegrasyon Teorisinde temel taşı rolü oynar. Bununla birlikte, daha sonra gelen yazarlar Viner’in analizlerindeki bazı eksiklikleri giderici yönde çalışmalar yapmışlardır.

Örneğin James Meade, tüketimi de analize katmış ve birliğin, fiyatları düşürerek ve daha kaliteli mal tüketilmesine olanak vererek, tüketicileri de yararlandıracağını göstermiştir. Ayrıca, Viner’in sabit maliyetlerinin yanında, değişken maliyetler durumunu da dikkate almış ve ülkeler arası ikamenin, mallar arası ikame ile birlikte refah durumunu etkileyebileceğini ortaya koymuştur. Lipsey ve Lancester ise Entegrasyon Teorisine İkinci En İyi Teori analizini katmış ve serbest ticaretle koruyuculuğun bir arada bulunduğu durumlarda refah artışının şartlı maksimizasyonla sonuçlanacağını göstermiştir. Ayrıca Vanek ve Kemp, analizleri genel denge çerçevesinde geliştirmiş ve ticaret hadleri etkileri üzerinde durmuşlardır. H.Y. Van birlik içinde sağlanan kazanç artışları ile, birlik dışında kalanların uğradıkları kayıpların telafi edilmesi durumunda, eğer bir fazlalık kalmışsa dünya refahının artmasından söz edilebileceğini belirtmiştir.

Ekonomik Entegrasyon Teorisinin az gelişmiş ülkelere aynen uygulanabilmesi kuşkuludur. Çünkü bu ülkeler için önemli olan, kalkınma hızlarının yükseltilmesidir. Dolayısıyla onlar için ağırlık taşıyan ticaret yaratıcı ve ticaret saptırıcı etki gibi statik kavramlar değil, gümrük birliklerinin, iç piyasa hacmini genişletme, rekabeti artırma, sanayide işbirliğine gitme, v.s. şeklindeki dinamik etkileridir.

Yorumlar

Bu sayfa ait yorum bulunamadı. İlk yorum yapan siz olun.

Yorum ekle

Vazgeç