Hak ve fiil ehliyetleri nedir?

Hak ehliyeti: Haklara ve borçlara ehil olamk anlamına gelir.

Sap ve tam doğan herkes sahiptir. (Sağ ve tam doğmak koşuluyla ana rahmindeki çocuk bile hak ehliyetine sahiptir.)

6 yaşındaki bir çocuğa hak ehliyeti olduğu için miras kalabilir.,

Fiil ehliyeti: Kendi işlem ve ehliyetleriyle hak kazanabilme, borç altına girebilme anlamına gelir.

Ergin, ayırt etme gücüne sahip olan ve kısıtlı olmayan kişiler sahiptir.

Fiil ehliyetine sahip bir kişi dava açabilir.

Dar anlamda kişilik

Haklara ve borçlara ehil olmayı yani hak ehliyetine (medeni haklar) sahip olmayı ifade eder. Sağ doğmak koşuluyla ana rahmine düşüldüğü anda hak ehliyetine sahip olunur.

Örneğin: Henüz doğmamış bir çocuk bile sağ ve tam doğmak koşuluyla babasının varisi olur. Çünkü hak ehliyetine sahiptir.

Geniş anlamda kişilik

Hak ehliyetiyle beraber, kişisel durumları, kişilk haklarını ve "fiil ehliyeti" ni de kapsayan daha kapsamlı bir kişilik kavramıdır.

Fiil ehliyetinin şartları

1. Ayırt etme gücüne sahip olmak,

2. Ergin olmak,

3. Kısıtlı olmamak.

Ayırt etme gücüne sahip olmak

Ayırt etme gücü, TMK'de olumsuz bir biçimde ifade edilmiştir. Buna göre "Yaşının küçüklüğü yüzünden veya akıl hastalığı, akıl zayıflığı, sarhoşluk ya da bunlara benzer sebeplerden biriyle akla uygun biçimde davranma yeteneğinden yoksun olmayan herkes bu kanuna göre ayırt etme gücüne sahiptir."

Madde hükmü göz önünde tutularak yapıalcak bir tanımlamada ayırt etme gücü, bir kişinin fiil ve işlemlerini sebeplerini, neticelerini, etkilerini ayırt edebilme ve bunlara uygun olarak hareket edebilme yeteneğidir. Kısaca ayırt etme gücü, iyiyi kötüden ayırt edebilme yeteneğidir.

Eski ifadeyle temyiz kudreti bulunan kimseye mümeyyiz, bulunmayana ise gayrı mümeyyiz denir. Ayırt etme gücünü etkileyebilecek durumlar şunlardır;

1. Yaş

2. Akıl hastalığı

3. Akıl zayıflığı

4. Sarhoşluk

Ergin olmak

Erginlik, kanunda tanımlanmamıştır. Doktirinde ergenlik, belli bir yaşa gelmek veya kanun koyucu tarafından o yaşa gelmiş gibi olgunlaşmış sayılmak olarak tanımlanmaktadır.

Erginlik üç şekilde kazanılır:

1. Normal ergenlik: Normal ergenlik yaşı, 18 yaşın doldurulmasıdır.

2. Evlenme ile kazanılan ergenlik: Evlenme kişiyi reşit kılar. Normal evlenme yaşı erkek ve kadında 17 yaşın doldurulmasıdır. Olağanüstü evlenme yaşı ise her iki cins içinde 16 yaşın doldurulmasıdır.

Evlenme ile kazanılan ergenlik kesindir yani evlenme daha sonra yokluk yaptırımı dışında herhangi bir nedenle sona erse bile kazanılan erginliği etkilemez.

3. Hakim kararı ile kazanılan erginlik: 15 yaşını dolduran küçük kendi isteği ve velisini rızası ile mahkemece (asliye mahkemesi) reşit kılınabilir. Şayet küçük vesayet altında ise vesayet dairelerinin izni gerekir. Ayrıca küçüğün menfaatininde bulunması şarttır. Bu şartları şu şekilde sıralamak mümkündürr:

1. 15 yaşını tamamlamış olmak.

2. Küçüğün isteği olacak.

3. Küçüğün mefaatini gerektirecek.

4. Velayet altında ise velisinin rızası, vesayet altında ise vesayet makamı ve denetim makamının izni olacak.

5. Asliye hukuk mahkemesinin kararı olacak.

Kısıtlı (Mahcur) olmamak

Kısıtlılık kanunda belirtilen sebeplerden birinin varlığı durumunda, bir kişinin fiil ehliyetinin mahkeme kararı ile sınırlandırılması veya kaldırılmasıdır. Bir kişinin, kendi mefaatlerinin bizzat kendisinin koruyamayacağı veya üçüncü kişilrin mefaatlerine zarar verme tehlikesi bulunduğu hallerde fiil ehliyeti sınırlandırılmaktadır.

Kısıtlılık sebepleri şunlardır:

1. Akıl hastalığı veya akıl zayıflığı (başakalrının güvenliğini tehlikeye sokma, sürekli biçimde bakıma ihtiyacı olma veya işlerini görememe şartlarından birinin varlığı) durumunda,

2. Savurganlık, alkol veya uyuşturucu madde bağımlılığı, kötü yaşam tarzı ve kötüyönetim (kendisini veya ailesini darlık veya yoksulluğa düşürme tehlikesine yol açma ve bu sebeple sürekli korunmaya ve bakıma muhtaç olma ya da başkalarının güvenliğini tehdit etme şartlarından birinin gerçekleşmesi) durumunda,

3. Bİr yıl veya daha uzun süreli özgürlüğü bağlayıcı bir ceza alma durumlarındakişinin rızası alınmaksızın,

4. Yaşlılığı, sakatlığı, deneyimsizliği veya ağır hastalığı sebebiyle işlerini gerektiği gibi yönetmemesi durumudna kendi rızasıyla kısıtlanır.

Reşit, mümeyyiz olan ve kısıtlı olmayan kişiler fiil ehliyetine sahiptirler.

Fiill ehliyeti bakımından kişilerin sınıflandırılması

Tam ehliyetliler: Ergin ayırt etme gücü olan ve kısıtlı olamyan kişilerdir. Her türlü işlem ve eylemlerinden sorumludurlar.

Sınırlı ehliyetliler: Ayırt etme gücü olan, 18 yaşını doldurmuş ancak mahkeme tarafından kendilerine yasal danışman atanmış kişilerdir.

Sınırlı ehliyetsizler: Ayırt etme gücü olmasına rağmen 18 yaşını doldurmamış küçükler ile ayırt etme gücüne sahip 18 yaşını doldurmuş olsa bile kısıtlanmamış kimselerdir.

Tam ehliyetsizler: Ayırt etme gücüne sahip olmayan kişilerdir. İşlem ve eylemlerinden sorumlu tutulamazlar. Örneğin: Akıl hastaları

Yorumlar

Bu sayfa ait yorum bulunamadı. İlk yorum yapan siz olun.

Yorum ekle

Vazgeç