Hafıza nedir?

Görülen, duyulan ve öğrenilen şeyleri akılda tutma kabiliyetidir. Eskiden hafıza İçin beyinde özel bir merkez bulunduğu sanılırdı. Halbuki bu, yanlış bir düşüncedir. Hafıza beynin her türlü çalışmasıyla ilgilidir. Gezdiğimiz bir bahçedeki çiçek renklerinin, o çiçeklerin kokularının hafızamızda ayrı yeri vardır. Orada geçen heyecanlı bir olay da hafızamızda yer eder. Akılda tutma ve hatırlama hafızanın iki çeşididir. Bir ziyafette yediğimiz bir yemeğin adı aklımızda kalmayabilir, ama aynı yemeği tekrar yiyince hatırlarız.

Hafıza kuvveti her insanda değişiktir. Bazılarının hafızası şaşılacak derecede kuvvetli olur. Bütün bir kitabı akıllarında tutabilirler. Müslümanlar arasında Kuran'ı kelime kelime ezberleyenler vardır ki, bunlar «hafız» diye anılır. Öte yandan hafızası zayıf olanlar da vardır. Birçok kimselerin hafızası kuvvetli değildir. Esasen çok kuvvetli hafıza sahipleri parmakla gösterilecek kadar azdır. Bir konu çok tekrar etme yolu ile öğrenilirse akılda kalabilir, ama insanı şaşırtır da. Mesela bir öğrenci tekrar ede ede bütün çarpım tablosunu ezberler, ama kere 7 ne eder?» deyince şaşırabilir.

Bunun cevabını ancak 5'ler dizisini en baştan sayarak bulur. Bu «mekanik hafıza» dır. Halbuki öğrenmenin en iyi yolu akıl yürütme suretiyle olandır. Hafızanın yardımcılarından biri de «çağrışım» (tedai) dir. Akılda kalması gereken şey o konu ile ilgili küçük, yardımcı konularla beraber öğrenilirse, gerektiği zaman yardımcı konulardan biri, gerekli konunun hatırlanmasını sağlar.* Hafızanın en büyük yardımcısı hiç şüphesiz dikkattir. Bir insan dikkatsiz olursa, gördüğü, duyduğu şeyleri hatırlayamaz, okuduğu şeyler aklında kalmaz.

Öğretmen ders anlatırken, öğrenci anlatılana dikkat etmezse anlatılanın bir kelimesini bile hatırlayamaz. Bu bakımdan öğretmenin en büyük görevlerinden biri, öğrencinin dikkatini anlatılan konuya çekmektir. Bazı kimseler gördüklerini, bazıları da işittiklerini daha iyi akılda tutarlar. Birinciler, «görüm hafızası», İkinciler de, «duyum hafızası» daha kuvvetli olanlardır. Bir hatıranın zamanla hafızadan silinip kaybolmasına unutma deriz. Bunun çeşitli sebepleri vardır ve genel olarak normal bir olaydır.

Algılama ve kaydetme bir sesin teyp bandına alınması gibidir. Depolama ise kaydedilen bilgilerin tekrar kullanılmak üzere uygun yerde ve şekilde saklanmasıdır. Kaydetme için dikkatin o noktaya yoğunlaştırılması gerekir. Bunun yapılamadığı şuur bulanıklığı, alkol alımı, uyuşturucu ilaç kullanma, aşırı yorgunluk gibi durumlarda hafızaya alma işlemi gerektiği gibi çalışmaz. Bir bilginin günlerce sonra hatırlanacak şekilde beyinde saklanması için sinir devrelerinde pekiştirilir. Bunun için gerekli zaman, en küçük miktarda pekiştirilmek için 5-10 dakika, tam pekiştirme için birkaç saat veya daha fazladır.

İyi bir öğrenmeden sonra, beş dakika içinde beyinden elektrik akımı geçirilirse, uyandıktan sonra şahıs o bilgiyi hiç hatırlayamaz. elektrik akımı 15 dakika sonra verilirse bilgilerin bir kısmını, bir saat sonra verilirse tamamına yakınını hatırlayabilir. Bir bilginin sürekli olarak tekrarı, kısa süreli hafızayı, uzun süreli hafızaya dönüştürür. Bu kabiliyet, şahsa ve bünye özelliklerine bağlıdır. His hafızaları içinde en kuvvetli olanı göz hafızasıdır. Çocukların çoğunda göz hafızası çok kuvvetliyken erişkinlerin pek azında bu özellik görülür. Yapılan son çalışmalarda, öğrenilmiş basit bir bilginin hatırlanması için, beynin yaklaşık onda biri yani en azından 5-100 milyon arasında nöron faaliyette bulunmaktadır.

Hafıza beyne yayılmış bir şekilde bulunmakta ve bazı nöronlar, birden fazla bilginin depolanmasında görev almaktadır. Devamlı uyarılar, hücrelerin tamamen değişmesini, dolayısıyla yeni nöron bağlantılarının meydana gelmesini sağlamakta ve hafıza bu şekilde oluşmaktadır. Hafıza oluşurken, geniş nöron grupları arasında son derece ahenkli bir yardımlaşmaya ve birliğine rastlanmaktadır. Hafıza bozuklukları: İhtiyarlamış ve bozulmuş dimağlar, yetersiz idrak ve kusurlu dikkatler neticesinde şahıs yeni hatıralar tespit edemez. Bu, genellikle basın bir yere çarpması ve zihni karışıklıklarda (bunamada) görülür.

Şahsın konuşma ve muhakemesi normaldir. Fakat birkaç dakika geçtikten sonra hiçbir şey hatırlamaz. Bu durum yeni kayıt yapamayan bir teybe benzetilebilir. bazen da eski hatıraları hatırlayamayıp yeni hadiseleri hafızaya alabilir. Bu da kayıt yapan fakat eski kayıtları çalamayan bir teyp gibidir. bazen da kişi ne eski bilgilerini hatırlayabilir ne de yeni bilgileri hafızasına alabilir. Hafıza yıkılması, en yeni öğrenilenden başlar. Bunaklarda akşam yediği yemek unutulur, ama senelerce önceki olaylar hatırlanabilir, bu durum hayret uyandırır. Hafızanın bu şekilde yeni hatıralardan başlıyarak yok olmasına, buna ilk defa işaret eden araştırıcının ismiyle "Ribot Kanunu" denir.

Aşırı hafıza denilen durum, şahsın evvelce hafızaya kaydetmek için gayret sarf etmediği, unutulmuş zannedilen hadise ve algıların hatırlanmasıdır. Bu duruma bilhassa Mani ruh hastalığında, sarhoşluklarda, histeride ve bazı bunamalarda rastlanır. Normalde dikkat edilmeyen en ince ayrıntılarıyla birlikte eski hadiseleri anlatabilir. Can çekişme sırasında da böyle bir hatırlama artması olur. Hatıraların zorlukla hatırlanması melankoliklerde, bunaklarda görülür. Yanlış hatırlamalar hiç görmediği birini, daha önce gördüğünü zannetme veya çok iyi tanıdığı birini yabancı olarak addetme şeklinde olabilir. Bu hal, normal kimselerde de olabilir. Bazen şahıs hatırlama noksanlığını hissedip beklediği arayı çeşitli hikayelerle doldurmak eğilimine girer (masal uydurma). Hafızaya giren bilgilerin tam öğrenilmesi ve unutulmaması için şu dört şart gereklidir:

1. Gözle alma, 2. Dudakla tekrarlama, 3. İşitme, 4. Yazma. Lisan öğrenmenin ve unutmamanın da temeli bu dört şarttır. Kereviz ve kuru üzüm yemenin hafızayı kuvvetlendirdiği bilinmektedir.

Sözlükte "hafıza" ne demek?

1. Bellek.

Cümle içinde kullanımı

Hafızamı kilitlemiştim, maziyi hiç çıkaramıyordum, küflensin kalsın orada diyordum.
- A. Gündüz

Hafıza kelimesinin ingilizcesi

adj. mnemonic
n. memory, recollection, store, mind, retention

Yorumlar

Bu sayfa ait yorum bulunamadı. İlk yorum yapan siz olun.

Yorum ekle

Vazgeç