Fenol nedir?

Kimyasal bir bileşiktir. Kömür katranının 160 - 240° arasındaki kademeli damıtılması sırasında naftalinle beraber elde edilir. Asit özelliği gösterir ve turnusol kağıdını kırmızıya boyar. Fenoller kimyada halkalı sistemin elemanlarından olan benzen* halkasına OH ilavesiyle meydana gelirler. Bunların arasında bir OH grubu taşıyanlara «monofenoller», iki OH grubu taşıyanlara «difenoller» vb. denir. Asitfenik, bir monofenoldür. Aspirin de bir fenol türevidir. Bakalit, fenolle formaldehitken elde edilir.

Özellikleri

Formülü c 6 H 5 OH olup, benzen halkasındaki bir hidrojen yerine (-OH) grubu girmiştir. Erime noktası 41°C, kaynama noktası 182°C ve spesifik (öz) ağırlığı 1,07 g/cm 3 tür. Saf halde renksizdir. Deri ile temas ederse deriyi yakar ve zehirlidir. Fenikasit de denilen fenol, asidik özellik de gösterir.

Elde edilişi: Tabii olarak kömür katranında bulunur ve buradan elde edilir. Klor benzene sodyum hidroksit etki ettirilerek elde edilir. Katalizör olarak bakır kullanılır. Ayrıca anilinden de elde edilir.

Kullanılışı: Fenol, çok geniş kullanma alanına sahiptir. Fenolden başlayarak epoksi ve fenolik reçineler, aspirin ve diğer bazı ilaçlar, zararlı ot ve böcek öldürücüler, azo boyar ve plastik maddeler elde edilebilir. Formaldehit ile asidik ortamda reaksiyona sokulursa novalak adı verilen ve vernik endüstrisinde kullanılan bir reçine elde edilir. Formaldehit ile bazik ortamda reaksiyona sokulursa ısı ile sertleşen bakalit elde edilir.

Bunlara ilaveten deterjan imalatında kullanılan alkil fenoller de, fenolden elde edilirler. Fenol tüketiminin büyük bir kısmı naylon imalatında kullanılan sikloheksanol ve epoksi reçinelerinin hammaddesi olan bifenol-A için olmaktadır. Bilhassa eskiden fenolun %1-2’lik çözeltileri tıpta kaşıntı ilacı olarak kullanılırdı. Ancak zihirli bir madde olduğu anlaşıldıktan sonra, bu maksatla olan kullanımı hemen hemen yok olmuş gibidir. Fenol hem doğal hem de insan aktiviteleri ile ortaya çıkan kimyasal bir maddedir. Doğal olarak bazı gıdaların içinde, insan ve hayvan atıklarında, bozunmuş organik materyal içinde ve vücutta metabolizma ürünü olarak oluşur.

fenol


• Fenol endüstride yaygın kullanıma sahiptir, yanı sıra dezenfektan olarak ve bazı tıbbi preparatların (göz, burun damlaları, ağrı kesici merhemler, boğaz pastilleri ve spreyleri gibi) içerisinde bulunmaktadır.

• İnsanlar ağız yolu ile, solunum yolu ve deri yolu ile maruz kalabilirler. Fenole en önemli maruziyet kaynağı, endüstride kullanılması nedeniyle mesleki ortamlardır. Bunun yanı sıra toplum tükettiği bazı ürünler -bazı tıbbi preparatlar ve bazı gıdalar-, sigara dumanı ve içme suyu ile de maruz kalabilir.

• Fenol renksiz ya da beyaz toz halinde bulunur, suda oldukça iyi çözünür ve ticari formları sıvı halde olup tutuşabilme özelliğine sahiptir.

• Toprakta 2-5 gün, suda 9 günden fazla kalabilen fenol’ün büyük miktarları havada, suda ve toprakta daha uzun süre kalabilir.

• Fenol’e solunum yolu ve deri yolu ile yüksek dozlarda maruziyet halinde insanlarda deri, göz ve mukoz membranlarında tahriş edici edici etkisi yüksektir. İnsanlarda ağız yolu ile yüksek dozda (1 gram düzeyinde) fenol alınmasının çok ciddi toksik etkilere neden olabildiği (karaciğer, böbrek hasarı ve kalpte olumsuz etkiler biçiminde) ve hatta ölümcül etki gösterdiği bilinmektedir.

• Fenol’ün insanlarda kanser yaptığına ilişkin yeterli bir bulgu yoktur. Uluslararası Kanser Araştırma Kurumu (IARC), fenolü insandaki karsinojenik etki bakımından Grup 3’te (karsinojenik etki bakımından sınıflandırılamayan) değerlendirmektedir.

• Deneysel bulgulardan yola çıkarak, fenol’e uzun süreli ve düşük dozlarda maruz kalındığında insanda kanser dışındaki olumsuz etkilerin oluşmayacağı dozu (Referans doz-RfD) da hesaplanmıştır. Bu ise; “ağız yolu ile vücut ağırlığı başına 0.3 mg dozda fenol yaşam boyu alındığında (70 kg lık bir insan için günde 21 mg) insanda olumsuz sağlık etkileri beklenmez” şeklinde ifade edilebilir.

• Fenol, metilen klorür ya da herhangi başka bir kimyasal maddenin insanlar üzerinde olası toksik etkilerine ilişkin yorum yapabilmenin ilk ve mutlak basamağı bir “risk değerlendirmesi” yapmaktır. Risk Değerlendirmesi, kazaen ya da kasti olarak çevrede kimyasal madde/maddelere bağlı kontaminasyon olması halinde bu durumun ekosistem ve insanlar üzerindeki olumsuz/toksik etkilerini bilimsel yoldan öngörmeyi ve gerekli önlemleri almayı amaçlayan, toksikoloji biliminin birçok alt dalının devreye girdiği bir süreçtir.

• Bu gibi durumlarda yetkinleşmiş toksikologlar tarafından bir risk değerlendirmesi yapılmadan ve bu süreç tamamlanmadan kesin hüküm bildiren açıklamalar yapılması halk arasında paniğe yol açabileceği gibi tam tersi olayın küçümsenmesine ve önemsiz görülmesine de neden olabilir. Bu nedenle bu tür olaylarda risk değerlendirmesinin yapılması, ya da dünyada daha önce benzer bir durum meydana gelmişse o olaya ait değerlendirmeden yararlanılarak bilimsel bir yol izlenmesi gerekir. Bu kimyasalların içinde bulunduğu varillerin ortamdan bertaraf edilmesi için izlenecek yollar bu yazının amacı dışındadır.

• Kimyasal bir madde bir fabrikadan doğrudan, ya da bir varil ya da diğer bir kap içinde atık şeklinde atılmışsa çevreye yayılabilir, ancak bu durum her zaman insanlarda maruziyete yol açmaz. Bu bileşik ile sadece temas ettiğimizde maruz kalabiliriz. Bu da solunum yolu ile, yeme içme yolu ile ya da deri teması ile olabilir.

• Eğer fenol ya da metilen klorüre maruz kalınmışsa, insanda ortaya çıkacak olumsuz etkiler fenol’ün ya da metilen klorürün hangi dozda alındığına göre, ne kadar süre ile ve nasıl alındığına göre ve ortamda diğer kimyasal maddelerin bulunup bulunmamasına göre, ayrıca bireyin yaşı, cinsiyeti ve beslenme durumuna göre değişir. Fenol benzen halkasına OH- molekülünün bağlanmasıyla oluşur.

• Fenoller, aromatik halkaya bir ya da daha fazla hidroksil grubunun bağlandığı aromatik bileşiklerdir. Saf halde, renksiz veya beyazdan hafifçe pembeye çalan renkte kristal katı şeklindedir. Tatlımsı, buruk bir kokuya sahip fenollerin tespit limiti havada 40 ppb, suda ise 1-8 ppm’dir. Suya kıyasla çok yavaş buharlaşır, suda orta dereceli bir çözünürlüğe sahiptir ve oldukça yanıcıdır.

Fenol tedavisi

Fenol tedavisinin özü bu kimyasal maddenin cilt altındaki kıl yumağı veya diğer yabancı cisimleri eritmesi esasına dayanır.Kılların giriş deliklerinden ince cerrahi aletlerle girilerek cilt altı temizlenmeye çalışılır yabancı cisimler mümkün olduğunca temizlenir ve oluşan boşluk geride kalmış olabilecek kıl,tüy gibi şeyleri eritmek amacıyla fenolle yıkanır.

İşlem bitiminde vücut içinde ilaç kalmaz. Bölgede var olan gamze veya çukurluklar hastalığın tekrarına sebep oalbilir.Belirgin olan giriş deliklerinden yeniden kıl girme ihtimali oldukça yüksektir. Uygun vakalarda bu işlemlerin tümü 15 dakikalık 2-4 seansta tamamlanır ve hasta işine ara vermeden sosyal hayatına devam edebilir.

Sözlükte "fenol" ne demek?

1. Boyacılıkta, plastik maddelerin ve kimi ilaçların yapımında kullanılan, çoğunlukla madenkömürü-nün katranından çıkarılan benzinin oksijenli türevi, asit fenik.

Fenol kelimesinin ingilizcesi

[fenol (m) ] n. (Chemistry) phenol, poisonous acidic compound obtained from coal tar or benzene and used mainly as a disinfectant or antiseptic, carbolic acid; any hydroxyl derivative of benzene
n. phenol, any hydroxyl derivative of benzene (Chemistry)
n. phenol, (Chemistry) poisonous acidic compound obtained from coal tar or benzene and used mainly as a disinfectant or antiseptic

Yorumlar

Bu sayfa ait yorum bulunamadı. İlk yorum yapan siz olun.

Yorum ekle

Vazgeç