Eyer nedir?

Birçok hayvanların üstüne rahat ve sağlam oturmayı sağlayan oturmalığa denir. Binek hayvanlarının cinsine, bunlara biniliş çeşidine göre değişir. Tarihte ilk eyerlere Roma ve Bizans ordularında rastlanır. Biniş eyerleri az çok farklarla birbirlerine benzerler. Önce hayvanın sırtına abadan bir belleme yerleştirilir, bunun üzerine de eyer konur. Eyerin hayvanın sırtında sağlam durması, yana, öne ve arkaya kaymaması için kolanla bağlanır. Yarış atlarında eyerin rahatlığından çok hafifliğine önem verilir.

Binek hayvanlarının sırtına konulan oturacak şey. Hayvanların üzerine rahatça binebilmek ve yük sarmak için kullanılır. Eyeri ilk önce Türkler kullanmışlardır. Harplerde atları binek olarak kullanan Türklerden eyeri zamanla Roma ve Bizanslılar almışlardır. İlk önceleri özengisiz kullanılan eyerlere, 6. yüzyıdan itibaren özengi kondu. Böylece oturma ve hayvanı sevk etme kolaylığı sağlandı. Türkler bilhassa harpte kullandıkları eyerlere çok önem verirlerdi. Sanat eseri niteliğinde olan eyerlere altın gümüş işlemeler konurdu.

Haçlı seferleri sırasında, Türklerden çok şeyler alıp memleketlerine götüren Hıristiyanlar, eyer yapımı hakkında da çok şeyler aldılar. Bu seferlerden sonra, Avrupa’da yapılan eyerlerde büyük bir gelişme oldu. Deriden yapılması, süslenmesi, kolanlar konması, sırt yaralarına mani olmak için eyerlerin içine çuha, keçe konması, hep bu seferlerden sonra oldu.Pekçok çeşitleri olan eyerler genellikle eyer çatısı, eyer kaşı ve takımı parçalarından meydana gelir. Eyer çatısı, iskelet olup, kafes biçiminde tahtadan yapılır. Eyerin ön ve arkasında binenin öne ve arkaya kaymaması için olan çıkıntılı bölüme ise eyer kaşı adı verilir. Özengi, özengi kayışı, başlık ve dizgin, eyer ile birlikte eyer takımını meydana getirmektedir.

Tarihte ilk eyerlere Roma ve Bizans ordularında rastlanır. Doğulular’dan öğrenilen bu eyerlerin ön ve arka taraflarındaki çıkıntılar binicinin öne, arkaya kaymasına engel oluyordu. VI. yüzyıldan sonra üzengili eyerlerin çıkması, oturuşu hem kolaylaştırdı, hem daha sağlamlaştırdı. Hun ordusundaki atlar eyerliydi. Haçlı Seferleri’nden sonra eyerlerde büyük gelişmeler göze çarptı. Eyerlerin üstleri deriyle kaplanıp, kolanla sıkı sıkıya hayvanın sırtına bağlandığı gibi, iç tarafları da, hayvanın derisini zedelememesi için, abayla kaplıydı.

eyer

Bugünkü biniş eyerleri az çok farklarla birbirlerine benzerler. Önce hayvanın sırtına abadan bir “belleme” yerleştirilir, bunun üzerine de eyer konur. Eyerin üstü binicinin oturmasını rahatlaştıracak şekildedir, iç tarafı da ağırlığı hayvanın sırtına eşit bir şekilde dağıtacak biçimdedir. Eyerin hayvanın sırtında sağlam durması, yana, öne, arkaya kaymaması için kolanla bağlanır. Karnı çok çekik olan hayvanlarda, eyerin öne kayması ihtimali göz önünde bulundurularak, ayrıca göğüsten de kayışlar geçirilir.

Bazı eski eyerlerde “kuskun” adı verilen bir kayış da, hayvanın kuyruğunun hemen altından geçirilerek, eyerin kaymamasını sağlar. İyi bir eyer, hem binişi kolaylaştıracak şekilde olmalı, hem de hayvanın vücudunda vuruklar, ezikler yapmamalı, yaralar açmamalıdır. Bu bakımdan, eyerin biçimi altının temizliği dikkat edilecek noktalardandır. Küçük bir kum tanesinin bile sürtünmesiyle deride derin yaraların açıldığı görülmüştür.

Yarış atlarına vurulan eyerlerde rahatlıktan çok hafifliğe önem verilir. Hafif ağırlık altında yarışması gereken atlara vurulan eyerler çok kere 1,5 kg. dan hafiftir; 400 gr. kadar gelen çok hafif eyerler de bulunur. Askeri eyerlerde nalları savaş ve uzun yol için gerekli alet ve malzemeleri koymaya yarayan çantalar, örtü, battaniye vs. gibi şeyleri bağlamaya yarıyan kayışlar bulunur. Kadın eyerleri, binicinin ata yan olarak binmesini kolaylaştıracak şekilde yapılmıştır. İki yanında heybe gibi gözler bulunan “Çerkez eyeri“, çocuk eyeri vs… gibi eyerler de varsa da bunlar bugünkü binicilikte kullanılmıyor.

Başlıca eyer çeşitleri

1. çerkez eyeri: Eyer ön ve arka kaşları yüksek, biniciyi sıkı sıkıya tutan eyer.
2. Osmanlı eyeri: Çıkıntısı olmayan düz eyer. Binicilik yarışlarında ilk olarak bu eyerler kullanılmıştır.
3. Kadın eyeri: Kadın binicilerin oturmalarını kolaylaştırmak içindir. Eyer başı ay biçiminde ve tek özengilidir.
4. Fransız eyeri: Sadece ön kaşı bulunur.
5. Yarış eyeri: Genellikle binicilik yarışlarında kullanılır. Büyüklüğü ve ağırlığı iyice hafifletilmiştir.

Hayvan eyerlenmeden önce, ekseri keçeden yapılmış belleme, sırtına konur. Bu, hayvanın sırtında yara açılmasına mani olur. Bunun üzerine eyer konarak kolan ile bağlanır. Öne ve arkaya kaçmaması için de, boyundan ve kuyruk altından kayış geçirilir. İyi yapılmış bir eyer, sırtta düzgün oturduğundan hayvana eziyet vermez. Binici de üstünde rahatça oturur.

Sözlükte "eyer" ne demek?

1. Binek hayvanlarının sırtına yerleştirilen, oturmaya yarayan nesne.

Cümle içinde kullanımı

Gözlerini eyerin kuburluklarıyla atın doru boynunda hasıl olan gölgeli çizgiye dikmişti.
- Ö. Seyfettin

Eyer kelimesinin ingilizcesi

n. one who looks at, one who observes or stares
n. saddle

Yorumlar

Bu sayfa ait yorum bulunamadı. İlk yorum yapan siz olun.

Yorum ekle

Vazgeç