Esham nedir?

1775 yılında büyüyen bütçe açığına karşı başlatılan esham uygulanması pay ve senet ortaklığı anlamına geliyordu. Esham uygulaması temsili kağıt paraya geçişin ilk aşamasıdır. 1175 yılında III. Mustafa döneminde başlayan esham uygulaması 1860’lı yıllara kadar devam etmiştir.

Malikane sisteminin devamı olan esham sisteminde, belirli bir kaynağının yıllık geliri paylara bölünerek yatırımcılara yaşam boyu koşuluyla satılmaktadır (Belin, 1999:421). Osmanlı’da esham sis- teminin gelişimi, bugünkü anlamda hazine bonolarının ve devlet tahvillerinin ortaya çıkması ile son aşamasına gelmiştir.

Belirli bir mukataaya dayalı olarak çıkarılan esham uygulamasında yaşanan sorunlar ve Devlet’in finansman ihtiyacının artması nedeniyle, belirli bir gelir kaynağına veya devlet işletmesine bağlı olmayan, belli bir vadeye sahip ve yıllık getirisi kesin olan borçlanma senetleri ihraç edilmeye başlanmıştır (Çizakça, 7). Farklı isimlerle çıkarılan bu iç borçlanma senetlerine, genel olarak, “esham” denilmektedir.

Kırım Savaşı’nın getirdiği mali yükün ordu kaimesiyle finanse edilememesi üzerine, yeni kaynaklar aranmaya başlanmıştır. Dış kaynak arayışı içinde olan hazinenin bu kaynak sağlanıncaya kadar geçecek sürede cari harcamalarını karşılayabilmek için, İstanbul Emtia Gümrüğü malından “esham-ı mümtaze” adıyla iç borç tahvil- leri çıkarılmıştır. Bu ihraç ile hazinenin acil kaynak ihtiyacı karşılan-mış, Avrupa’dan alınacak borç hafifletilmiş ve kaimenin itibarı ko- runmaya çalışılmıştır.

Bu hedeflere kısmen ulaşılması üzerine, 1854 yılında çıkarılan 70.000 keselik esham-ı mümtaze, tedavül süresi olan üç senenin sonunda mutasarrıflarına hazine tahvili verilerek piyasadan çekilmiştir (Akyıldız, 1996:73-76; Erdem, 2006:20). Da- ha sonra, Eylül 1857 tarihinde 3 yıl vadeli, %10 faizli ve hamilinin ölmesi durumunda mirasçılara intikal edebilen esham-ı mümtaze ve kısa bir süre sonra da “tahvilat-ı mümtaze” adıyla 10 yıl vadeli %6 faizli borçlanma senetleri ihraç edilmiştir.

Bu sırada Avrupa piyasa- larındaki kriz nedeniyle dış borç bulunamadığından ve alınan borç ödemelerinin yapılmasında kullanılmak üzere, Ağustos 1859 - Mart 1862 tarihleri arasında üç tertip halinde “esham-ı cedid” veya “konsolid” olarak adlandırılan yeni eshamlar ihraç edilmiştir. 1859 yılındaki diğer bir borçlanma, “sergi” adıyla, devlet dairelerinin borçlarını temsil eden 10 yıl vadeli borç senetleri yolu ile yapılmıştır (Karamursal, 1989:80-81; Bayraktar, 2002:75).

Esham-ı mümtaze ve esham-ı cedide gibi adlarla ihraç edilen devlet tahvilleri, Osman- lı’nın iç borç yükünü oldukça arttırmıştır. Bu şekildeki iç borçlanma, devletin tercihi olarak değil, Avrupa’da yaşanan mali kriz nedeniyle devletin dış borç bulma imkanlarının daralmasından kaynaklanmıştır.

Sözlükte "esham" ne demek?

1. Paylar, hisseler.
2. Borç alınan bir paranın belirli zamanda ödeneceğini gösteren senetler.

Cümle içinde kullanımı

Bunlar çok sağlam, hatta en sağlam devlet eshamından sayılır.
- E. E. Talu

Esham kelimesinin ingilizcesi

[Esham] n. shares
Köken: Arapça

Esham ne demek? (Ekonomi)

(Share of stock) Arapça "sehm"in çoğulu. Paylar, hisseler demektir. Eski dilde "esham - tahvilat" deyimi, hisse senetleri ve tahviller anlamına gelir.

Yorumlar

Bu sayfa ait yorum bulunamadı. İlk yorum yapan siz olun.

Yorum ekle

Vazgeç