Duyu organları nedir?

Dış alemden gelen çeşitli uyarmaları almaya yarayan organlarımızdır. Duyu organlarından gelen uyarmaların duyu sinirleri vasıtasıyla şuurlu olarak bilinmesine «duyum» denir. Duyu organlarımız: göz, kulak, dil, burun, deri olmak üzere 5 tanedir.

Göz

Görme organıdır. Başlıca özelliği uyarıcı kaybolduğu halde, daha bir müddet bu uyarmayı devam ettirmesidir. Bu müddet saniyenin 16'da biri kadardır. Göz insanın dış dünyaya açılan penceresidir. Gözde bulunan reseptörler ışıkla uyarılarak görme olayının gerçekleşmesini sağlar. Göz, görme işinde doğrudan görev alan kısımlarla, bunları koruyan yapılardan meydana gelir. Koruyucu yapılar; kaş, göz kapakları, kirpikler, göz yaşı ve çapak bezleri ile göz yuvarlağını göz çukuruna bağlayan ve hareketini sağlayan kaslardan oluşur.

Göz kapakları göz yaşı bezlerinin çıkardığı sıvıyı kırpma hareketi ile gözün saydam tabakası üzerine yayarak bu tabakanın kurumasını önler. Gözün görmeyi sağlayan kısımları; reseptörler, mercek ve ışık etkisiyle oluşan uyartıları beyne ileten sinirlerden ibarettir. Göz yuvarlağı dıştan içe doğru sert tabakai damar tabaka ve tabaka olmak üzere 3 ana tabakadan oluşur.

Kulak

İşitme organıdır. Kulak kepçesinin topladığı ses dalgalan kulak zarını ve ardındaki kemikçikleri titreştirir. Buradan iç kulağa geçen titreşimlerin yaptığı uyarmayı, işitme sinirleri beyine götürür. Kulak işitme ve denge organımızdır. Dıştan içe doğru, dış kulak, orta kulak ve iç kulak olmak üzere 3 kısımdan oluşur.

1. Dış kulak: Kıkırdaktan yapılmış kulak kepçesi ve kafatası kemikleri arasında ilerleyen işitme kanalından meydana gelir. Dış kulağın görevi, gelen ses dalgalarının toplayarak "duyu organları" dış kulak yolu ile orta kulağa iletmektir. Kulak yolunda, you sarı renkte bir madde salgılanır. Bu madde kulak yolunu nemli tutar. Kulak zarının esnekliğindede etkilidir. Kulak salgısı dışarıdan gelen toz gibi maddelerle birleşerek kulak kirini oluşturur.

2. Orta kulak: Dış kulak ile iç kulağın birleştiği yerdir. İçinde şekillerine göre adlandırılan çekiç, örs, üzengi bulunur. Çekiç kemiği kulak zarına, üzengi kemiiği ise, iç kulak başlangıcındaki oval pencereye bağlanır. Orta kulağın en önemli yapıları olan bu kemikler ses dalgalarının yükselterek iç kulağa iletilmesini sağlar.

3. İç kulak: Hem işitme hemde denge ile ilgili yapıları bulundurur. İçinde duyu hücreleri ve işitme sinirleri bulunduran kıvrımlı kanala salyangoz denir. Salyangoz 2,5 dea helezon şeklinde kıvrılmış bir yapıdır. Salyangoz helezonları açılırsa birbirinden ince zarlarlar ayrılan ve tepe noktaları ortak olan koni şeklindeki üç kanal bulunur.

Dil

Tatma organıdır. Tatlı, tuzlu, ekşi ve acıyı duyar. Bu dört duyumun karışmasıyla meydana gelen çok çeşitli lezzetleri almamıza yardım eder. Yediğimiz ve içtiğimiz maddelerin tadını algılamamızı sağlayan duyu organımızdır. Ayrıca dil tat almanın yanı sıra, konuşmaya ve besinlerin ağızda çevrilerek yutulmasına da yardımcı olur. Dil yüzeyi epitel doku ile kaplıdır. Epitel doku üzerinde tatları algılayan papilla denilen tat tomurcukları bulunur. Papaillar yaprak, çanak veya mantar şeklinde olabilmektedir.

Tat tomurcuklarında kimyasal uyaranlarla uyarılan özel alıcı hücreler ve destek hücreleri vardır. Tat tomurcukları dinin ucunda yanlarında ve arkasında bulunur. İnsan dili tatlı, ekşi, acı ve tuzlu olmak üzere dört ana tda karşı duyarlıdır. Dilde dil intihabı, mantar oluşumu görülebilir. Hastalıklardan korunmak için ağız ve diş temizliğine dikkat etmenizi Davut Erarslan olarak öneriyorum.

Burun

Koklama organıdır. Yiyeceklerini koklayarak seçtikleri İçin hayvanlarda, insanlara göre çok daha fazla gelişmiştir. Burun, hem koku alma hem de solunum organımızdır. Burun boşluğu iki delikle dışarı açılırken iç taraftanda yutağa bağlanır.Burun iç yüzeyi epitel doku ile örtülüdür. Epitel dokuda mukus salgılayan goblet hücreleri bulunur. Mukus salgısı ve kıllar dışarıdan gelen kirli havanın temizlenmesinde ve kuru havanın nemlendirilmesini sağlar.

Her iki burun boşluğunun üst tarafındaki epitel dokuda sarı bölge adı verilen koku alma alanı bulunur. Bu bölgede koku alma reseptörleri vardır. Reseptörlerin hücre gövdeleri saru bölgedeki epitelin içinde bulunur. Reseptörlerin duyu silleri (5 duyu organı) ise epitelin yüzeyini kaplayan mukus tabakası içine uzanır. Koku sinirleri, koku hücresi (kemoreseptörler) aracılığı ile algılanan kokuyu talamusa uğramadan doğrudan beyine iletilir. Koku alma reseptörleri özelleşmiş sinir hücreleridir. Bu hücrelerin aksonları koku soğancığı ile bağlantılıdır.

Deri

Dokuma duyumunun en önemli organıdır. Dokunma merkezleri deri üzerinde aralıklı olarak yayılmıştır. Deri, kiriş ve eklemlerimizdeki çeşitli ağrıları da duymaya yarar. Deri; vücudumuzu dış etkilerden koruyan ve vücut ısısının sabit tutulmasına, solunum ve boşaltıma yardımcı olan bir duyu organımızdır. Deride dokunma, başınç, sıcaklık ve ağrı gibi bir çok duyuları algılayan reseptörler vardır. Derinin yapısı şu şekildedir; Deri; yapı itibariyle üst deri ve alt deri olmak üzere iki tabakadan oluşur.

Üst deri(epidermis): Çok katlı eğitel dokudan oluşmuştur. Üst deride kan damarları ve sinirler bulunmaz. Epidermisin üst kısmında ölü ve yassı hücrelerin bulunduğu "korun tabakası" yer alır. Bu hücrelerin içerisinde sert ve lifli proteinler birikmiştir. Ölü hücreler kepek halinde dökülürken alttaki malpighi tabakasında bulunan canlı hücrelerin bölünmesiyle korun tabakası yeniden oluşturulur. Alt deri(dermis): Üst derinin altındaki canlı tabakadır. Alt deride kan damarlar, sinir hücreleri, kıl kökleri, kıl kasları, yağ ve ter bezleri bulunur. Alt deride bulunan mekanik reseptörler şunlardır;

Yorumlar

Bu sayfa ait yorum bulunamadı. İlk yorum yapan siz olun.

Yorum ekle

Vazgeç