Dinamit nedir?

Patlayıcı bir maddedir. Birçok çeşitleri vardır. İlk defa 1866'da İsveçli kimya bilgini Alfred Nobel (1833 -1896) tarafından keşfedilmiştir.

Dinamitin esasını meydana getiren nitrogliserin 1847'de İtalyan kimyacısı Sobrero tarafından elde edilmişti. Bu maddenin patlayıcı özelliği biliniyordu. Alfred Nobel, nitrogliserini «kizelgur» denen ve silisyum dioksitten meydana gelen süngerimsi maddeye emdirmek suretiyle tehlikesizce saklanabilir hale getirdi. Bilginin elde ettiği dinamit % 75 nitrogliserinle % 25 kizelgur'dan meydana gelmiştir.

Nobel tarafından ve Nobel'den sonra daha birçok dinamit çeşitleri yapılmıştır. Bunlardan biri, yine Nobel'in yaptığı kauçuk veya jelatin bileşimini andıran bir dinamittir. 1875'de yapılmıştır. % 92-93 nitrogliserin ve % 7-8 nitro selülozdan meydana gelmiştir. Diğer bir dinamit çeşidi de dinitro tolüen'den yapılan «plastik dinamit» tir.Maden ocaklarında kullanılmak üzere yapılan bir çeşidinin içinde de amonyum nitratı bulunur.

Keşfettiği bu yeni patlayıcının kendi topraklarında ve kendi vatandaşlarına karşı kullanıldığını gördü. "Nobel Barış Ödülü" vakfını kurmada bunun etkisi büyük oldu. Dinamitin çıkış maddeleri yağların sabunlaşması esnasında elde edilen gliserindir. Gliserinin sülfürik asit katalizörlüğünde nitrik asitle verdiği reaksiyon sonucu trinitrogliserin bileşiği meydana gelir:(H 2 SO 4 ) C 3 H 5 (OH) 3 + HNO 2  › c 3 H 5 (O-NO 2 ) 3 Gliserin Nitrik Asit Trinitrogliserin+H 2 O.

dinamit

Trinitrogliserin, sarı, yağ kıvamında çok kolay patlayan 45°C’de korunması güç bir maddedir. Bunun, kizelgur adı verilen silisyumdioksit kimyasal formülüne sahip, sünger görünümlü bir maddeye emdirilmesi sonucu, şiddetli patlayıcı, ancak patlayabilmesi için belli bir ısı isteyen bir patlayıcı (dinamit) elde edilir. Dinamit yapılan yerde basınç düzenlenir ve çalışanlara özel giysiler giydirilir. Kizelgur dinamiti artık nadiren kullanılır ve sadece tarihi bir önemi vardır.

Günümüzde dinamit nitrogliserinden yapılmaktadır. Nitrogliserin gliserin trinitrat ve kendi gibi patlayıcı bir bileşik olan etilen glikol dinitrat karışımından hazırlanır. Etilen glikol dinitrat donmayı önlemek için katılır. Dinamitin katı kısmı, kağıt hamuru veya diğer karbonlu yanıcı maddelerden ve patlamada yanma oksijenini sağlayacak sodyum nitrat veya amonyum nitrattan meydana gelmektedir. Dinamit içindeki nitrogliserin muhtevası istenen patlama gücüne veya hızına göre % 5’ten % 90’a kadar değişir.

Bazen nitrogliserini emdirmek için nitro-selüloz kullanılır. Bu durumda ürün jele benzer ve bu patlayıcılar jelatin dinamitleri ismini alır. Su altında bile kullanılabilirler. Dinamit hala değerini muhafaza etmektedir. İnsanlığın felaketi için kullanılmış olmakla beraber günümüzde teknolojik önem taşımaktadır. Maden ve kömür işletmelerinde, yol ve su kanallarının inşaatlarında, tünellerin kazılmasında, limanların genişletilmesinde, büyük kayaların parçalanmasında kullanılır.

Sözlükte "dinamit" ne demek?

1. Nitrogliserinle yapılan patlayıcı bir madde.

Dinamit kelimesinin ingilizcesi

n. dynamite, jelly
Köken: Fransızca

Yorumlar

Bu sayfa ait yorum bulunamadı. İlk yorum yapan siz olun.

Yorum ekle

Vazgeç