Bibliyografya nedir?

Kitaplar ve kitap yayınları ile uğraşan bilim dalıdır. Bibliyolojinin bir bölümüdür. Belirli bir konu üzerinde yayınlanmış kitapların tümüne de bibliyografya denir. Eski Yunancada tavsif anlamına gelen biblios (kitap)ile grapho (yazma) kelimelerinden türemiştir. "Kitaplar hakkında yazı" anlamında kullanılmıştır. Kelimenin iki manası vardır:

1. Belli bir konuda veya muhtelif konulardaki yayınların (kitap, broşür, makale vb.) listesi. Umumiyetle bu listede yazar (müellif) ile eserin; tercüme ise mütercimin adı, cilt ve baskı kaydı, basıldığı yer, yıl ve naşiri ile sayfa adedi hakkında malumat verilir.

2. Matbu veya yazma eserlerin listelerinin nasıl yapılacağından, nasıl tavsif ve tasnif edileceğinden ayrıca bu işi yaparken uyulması gereken kaidelerden bahseden bilimin adı.

Kısaca bibliyografya; ilim, sanat gibi fikir ürünleri ve kayıtlarla ilgili yayınları bir düzen içerisinde toplayan listedir. Fakat umumiyetle tavsif ettikleri eserlerin nerede bulunduklarını göstermezler. Bu özellikleriyle kataloglardan ayrılırlar. Bizde, bibliyografya sahasında yapılmış en kıymetli ve şümullü çalışma; Katib Çelebi’nin 17. yüzyılda meydana getirdiği Keşf-üz-Zünun adlı eseridir. Başlıbaşına bir kıymet ifade eden ve asırlarca elden düşmeyen bu mühim eser, 300 kadar ilmin mahiyetinden bahsetmekte, 10.000 kadar müellif ve alfabetik olarak 15.000’e yakın kitab hakkında bilgi vermektedir. Daha sonra Bağdatlı İsmail Paşanın bu esere yazdığı ili ciltlik zeyl ile iki ciltlik Esma-ül-Müellifin de çok meşhurdur.

1935 senesinden beri neşredilmekte olan Türkiye Bibliyografyası; Türkiye’de basılan bütün kitapların, broşürlerin, harita ve atlasların gazete ve mecmuaların vesair matbuaların bibliyografik künyelerini bildiren milli bir bibliyografyadır. Ayrıca Türkiye’de seçilmiş dergilerde yayımlanan makaleleri bildiren bir de Türkiye Makaleler Bibliyografyası vardır. Bu da Türkiye Bibliyografyası gibi üç ayda bir yayımlanmakta bazen yayınını aksatmaktadır. Bibliyografyalar çeşitli açılardan ele alınır:

bibliyografya

A- Mahiyetleri bakımından: Basit, tahlili ve tenkidi olmak üzere üçe ayrılırlar:

1. Basit bibliyografyalar: Ele aldıkları eserlerin, belirli kaidelere göre sadece künyelerini verirler.

2. Tahlili bibliyografyalar: Eserlerin künyeleri yanında ayrıca muhtevaları hakkında bilgi verirler.

3. Tenkidi bibliyografyalar: Bu bibliyografyalarda eserlerin münderecatı ve tertipleri tenkid edilir. Ayrıca mahiyetleri bakımından bibliyografyalar esas (pirimaire) ve kopya (secondaire) olmak üzere iki gruba ayrılırlar:

Esas bibliyografyalar: Bu tip bibliyografyalar, eserler bizzat görülerek ve tetkik edilerek hazırlanırlar.

Kopya bibliyografyalar: Esas bibliyografyalardan faydalanmak suretiyle bibliyografyalardır. Bu tip bibliyografyalarda eserlere doğrudan müracaat yoktur.

B- Zaman bakımından: Tamamlanmış ve periyodik olmak üzere iki çeşittir.

Tamamlanmış bibliyografyalar: Belli iki tarih arasında veya belli bir tarihe kadar çıkmış olan eserleri ele alırlar.

Periyodik bibliyografyalar: Belli bir konu veya konulara dair yayımlanan eserleri muntazam veya gayri muntazam fasılalarla bildirirler.

C- Tertib edilişleri bakımından: Alfabetik, sistematik, kronolojik, vurgu ve başlık kelimelerine göre düzenlenen bibliyografyalardır.

Alfabetik bibliyografyalar: Eserleri müelliflerin adlarına göre; müellifi yoksa veya anonim eserse, kitap adlarına göre veren bibliyografyalardır.

Sistematik bibliyografyalar: Bu bibliyografyalarda eserler konularına göre tanzim edilmişlerdir. 3. Kronolojik bibliyografyalar: Bu bibliyografyalarda ele alınan eserler, yayın tarihlerine veya bahis konusu, hadiselerin vuku buluş tarihlerine göre sıralanırlar.

4. Vurgu ve başlık kelimelerine göre tertib edici bibliyografyalar: Tanzim işi, bu eserlerden çıkarılan vurgu ve başlık kelimelerine göre, alfabetik olarak yapılır.

D- Şümulleri bakımından: Milli ve milletlerarası olmak üzere ikiye ayrılır:

Milli bibliyografyalar: Bir tek memleketin hudutları içinde veya aynı dilde yayımlanmış bütün eserleri ele alırlar.

Milletlerarası bibliyografyalar: Her konuya veya muhtelif konulara dair, muhtelif memleketlerde, muhtelif dillerde yapılmış yayımları ele alırlar.

Ayrıca şümulleri bakımından bibliyografyalar genel ve özel olmak üzere ikiye ayrılırlar:

Genel bibliyografyalar: Muhtelif veya bütün konulara ait eserleri ele alırlar.

Özel bibliyografyalar: Bir tek konuda veya birbiriyle yakın ilgisi olan konularda yayımlanmış eserleri ele alırlar. Bu bibliyografyalara ihtisas bibliyografyaları da denir.

Yine özel bibliyografyalar grubunda mütalaa edilen iki çeşit bibliyografya daha vardır:

Şahıs bibliyografyaları: Bir veya birkaç şahsa dair bibliyografyalardır. Bu bibliyografyalarda o şahsın eserleri veya o şahsa dair yazılan kitap ve makaleler yer alır.

Yer bibliyografyaları: Muayyen bir yerin veya bir mıntıkanın tarihine, coğrafyasına, kültürüne, vs. dair yazılan eserleri bildirirler.

Bibliyografyaların hemen her konuda yapılması ve çok çeşitli olması, son zamanlarda bu bibliyografyaları tanıtan bibliyografyaların hazırlanması ihtiyacını doğurmuştur. Bu tip bibliyografyalara bibliyografyaların bibliyografyası adı verilir.

Sözlükte "bibliyografya" ne demek?

1. Kaynakça.

Bibliyografya kelimesinin ingilizcesi

n. bibliography, list of books by a particular author or on a particular subject, list of source materials used in the preparation of a scholarly work
Köken: Fransızca

Yorumlar

Bu sayfa ait yorum bulunamadı. İlk yorum yapan siz olun.

Yorum ekle

Vazgeç