Balina nedir?

Memelilerin balinagil 1er takımından bir hayvandır. Boyu 25 -30 metreyi, ağırlığı 150 tonu bulur. Balina, şeklinin balığı andırmasına, denizlerde yaşamasına rağmen, balık değildir. Çünkü yavrularını balıklar gibi yumurtlayarak dünyaya getirmez. Karnının altında bulunan memelerindeki sütle emzirir. Sıcakkanlı bir hayvandır. Bazen tek, bazen büyük sürüler halinde yaşarlar. Çok kuvvetli ve hareketlidir. Gözleri çok iyi görür. Rengi sırtında mavi, karnına doğru beyazdır. Cildi tamamen tüysüzdür. Derisinin altında kendisini soğuktan koruyan 50 santim kalınlığında bir yağ tabakası bulunur. On ayakları başının gerisinde yüzgeç şeklini almıştır.

5 - 6 metre enindeki kuyruğu hem hareket etmesini, hem de kendisini savunmasını sağlar. Solunumunu solungaçlarıyla değil, akciğerleriyle yapar. Akciğerleri çok büyüktür ve içine doldurduğu havayla uzun müddet su altında kalabilir. Solunum için su yüzüne çıktığı zaman, akciğerlerindeki pis havayı başının üstündeki burun deliklerinden dışarı salıverir. Çıkardığı pis hava soğuk tesiriyle yoğunlaşır. Aşağıdan yukarıya fıskiyeyle çıkan suyu andırırsa da, bu su değildir. Balinaların ağzı çok büyüktür, ama içinde diş bulunmaz. Onun yerine «fanon» adı verilen 400 kadar ve ağzının içini balık agi gibi ören çubuklar vardır. Balina ağzını açarak içini suyla doldurur.

Suyla beraber içeri küçük deniz hayvanları da dolar. Ağzını kapatıp suyu fanonların arasından dışarı salar. Hayvanlar fanonlarına takılıp içerde kalır. Balina da dilinin geriye doğru sert bir hareketiyle bunları yutar. Balinanın dişisi her seferinde bir yavru doğurur. Karnının iki yanında cep gibi çukurların içindeki memelerinden fışkırttığı sütle yavrusunu besler. Balinalar 200 300 yıl yaşarlar. Balina avcılığına ilk defa 14. yüzyılda Ispanya ile Fransa arasında yaşayan Baskların çıktığı bilinmektedir. 17. yüzyıl sonunda da Hollandalılar balina avcılığına büyük önem vermeye başlamışlardır. Son zamanlarda çok avlandığı için cinsleri hayli azalmıştır.

Bugün balinaya ancak Atlas Okyanusunun kuzey bölgelerinde rastlanmaktadır. Balina, yağı ve ağzındaki fanonları için avlanır. Bir balinadan ortalama 30 ton kadar yağ çıkar. Önceleri balina zıpkınla ve yanına iyice sokularak avlanırdı. Son zamanlarda balıkçılık tekniği ile beraber balina avi da gelişmiştir. Şimdi hafif uçaklardan atılan zıpkınla çok daha kolay balina avlanmaktadır. Yakalanan balinanın işe yarayacak kısımları daha gemide ayrılır. Bunun için fabrika halinde olan balina avı gemileri vardır. Kuzeyliler balinanın etini yerler. Yağını da içerler. Fanon da, korse ve benzeri eşyanın sertleştirilmesinde, «balina» adlı çubukların yapımında kullanılır.

balina

Tuzlu sudan etkilenmemeleri için gözyaşı bezleri koruyucu sıvı bir madde salgılar. Sürü halinde gezerken kendilerine has sesler çıkararak haberleşirler. Bir katil balina aynı anda iki ses çıkarır. Mavi balinalar ise bütün okyanusa yayılan sesler çıkarırlar. Dış kulakları olmamasına rağmen işitme duyuları çok güçlüdür. Koku alma duyusundan mahrum oldukları sanılır. Yavrularını emzirirken yan yatar ve sütü yavrunun ağzına püskürtürler. 15-20 dakika aralıklarla su yüzüne çıkıp, başlarının üzerindeki kapaklı burun delikleri ile nefes alırlar. 1,5 saat su altında kalabilirler. Burun deliklerinden su fışkırtmazlar. Dışarı soludukları ısınmış nemli hava atmosferde yoğunlaştığından fışkıran bir su hortumunu andırır. Dişli ve dişsiz olmak üzere iki alttakımı vardır. Dişsiz balinalar üst çenelerinden uzanan 4-5 metre uzunlukta 400 kadar balina çubuğuna sahiptir. Ağzını açıp plankton, küçük balık ve yumuşakçaları ağız boşluğuna alır.

Suyu, kuvvetli dili ile dışarı sızdırırken, besinler iç yüzeyi fırça gibi püsküllü balina çubuklarına takılır. Çubuklu balinaların gırtlağına bir insan yumruğu zor sığar. Yemek borusu daha da dardır. Küçük canlılarla beslenmek zorundadır. Balinaların en büyüğü mavi balinadır. 31 m boyunda 200 ton ağırlıkta olanları vardır. Dişsiz balinalarda iki, dişli balinalarda bir burun deliği bulunur. Burun deliği nefes borusuna, ağız ise yemek borusuna açılır. Yemek borusu ile soluk borusunun hiçbir irtibatı olmadığından, ağızdan alınan suyun akciğerlere kaçma tehlikesi yoktur. Dişli balinaların alt çenede (ispermeçet balinası) veya her iki çenede (katil balina, yunus balığı) avını yakalamaya yarayan aktif dişleri vardır. Atlantik ve Pasifik’te yaşayan katil balinaların boyları 9 metreye kadar ulaşır.

Sürü halinde avlanan yırtıcı hayvanlardır. Balinaların en hızlısıdır. Geldiklerini fark eden fok, yunus ve diğer balinalar kaçacak yer ararlar. Ağzı ve boğazı küçük fok ve morsları yutabilecek genişliktedir. Kendilerinden çok iri balinalara saldırıp onları parçalarlar. Balinalar memeliler arasında en uzun göç eden hayvanlardır. Üreme mevsimlerinde birkaç yüz adedi aşan sürüler halinde görülebilirler. Bununla birlikte daha küçük gruplar halinde ve bazen de tek olarak rastlanırlar. Memeli deniz hayvanları üremede her yönden kara memeli hayvanlarına benzerler. Gebelik zamanı umumiyetle bir seneye kadar uzayabilir. Fakat bazen bu süre cinslere göre 11-15 ay şeklinde değişir. Büyük balinalar umumiyetle 5-6’ncı yaşlarından sonra erginlik çağına girerler ve muhtelif senelerde yavrularını doğururlar.

balina

Denizde yaşayan memeli hayvanlardan küçükleri, yazın başlangıcında doğum yapar veya çiftleşirler. Büyük balinalar ise bu faaliyetlerini daha geniş bir zaman (ay) içerisinde gerçekleştirirler. Umumiyetle tek doğururlar, bazen ikiz hatta daha fazla doğurdukları da görülür. Yeni doğan balinanın büyüklüğü yetişkine nazaran oldukça büyüktür. Ana balina 9-10 m boyunda olup, yavru ise 61-165 cm arasında değişir. Büyümeleri çabuk olur. Balina yavrusunun ilk sene, boyu bir kat uzar. 2-3 senede yetişkinlerin boyuna varır. Balinaların ortalama yaşları insanınkine çok yakındır. Bir Fin balinası, 80 yıl kadar yaşar. Yavru balinalar su içine doğururlar. Bunlar hemen yüzmeye başlar. Birkaç aylık süre için ana balinadan süt emerler. Bu süre bazen bir seneye kadar uzayabilir.

Emme diğer memeli hayvanlarda olduğu gibidir. Ana balinanın sütü geniş kanallardan akarak süt kanalında tevzi edilir. Yavru balina ana balinanın memelerinden sütü deniz suyuna karıştırmadan emebilmektedir. İspermeçet balinası (Kaşalot) 18 m boyunda 50 ton ağırlıkta olup, okyanus derinliklerinde dev mürekkepbalığı ve ahtapot avlar, köpekbalığı yuttuğu da olur. bazen yediği mürekkepbalığının gagası sindirim borusuna saplandığında bu yaralı kısımlarda amber birikir. Yanıcı ve güzel kokulu olan bu yağlı madde, gaita (kusuntu) halinde dışarı atılır. Bir zamanlar altın değerinde olan amber, bugün parfüm sanayiinde kokuları sabitleştirici olarak kullanılır. Avlanmak istenen bir ispermeçet balinası tarafından 1891’de yutulan gemici James Bartley 24 saat balığın karnında baygın kaldı. Arkadaşları balinayı avlayıp tayfayı karnından çıkarıp hastahaneye yatırdılar. Vücudu balığın sindirim sıvıları tarafından beyaz lekeler halinde yanmış olan Bartley’in akli dengesi iki hafta sonra yerine geldi.

Tek bir balinadan her biri 300 kg ağırlığında 100 varil yağ çıkarılır. Balina yağı deri sanayiinde, cilt kremi, ruj ve margarin imalinde kıymetli bir gelirdir. Amerika'da hidrojene edilmiş balina yağı sabah kahvaltısında lüks bir margarin olarak kullanılır. Bugün ilaç sanayiinde bile önemli rol oynar. Milimetrenin 400.000’de biri kalınlıkta balina yağı büyük göl ve barajların yüzeyine serpildiğinde buharlaşma ile su kaybı önlenmiş olur. Balina eti kızartıldıktan sonra konserve haline getirildiğinde dana eti lezzetini verir. Japonya’da insanların önemli bir yiyeceğini teşkil ettiği gibi yem sanayiinde de önemli rol oynar. Eti ve kemikleri öğütülerek balina unu haline getirilir. İç organlarından da gübre imal edilir. Balina avcılığı özel patlayıcı zıpkınlı toplarla donatılmış gemilerle yapılır. Zıpkınlanan yavruyu ana balina ölüm pahasına terk etmez. Saatlerce onu kurtarmaya çalışır. Bazen bilinmeyen sebeplerle balinalar toplu halde kıyılara vurarak intihar ederler. Vücutlarının ağırlığı sebebiyle akciğerleri ezildiğinden havasızlıktan boğulurlar.

Familyası: Balinagiller (Balaenidae).
Yaşadığı yerler: Sürüler halinde, çoğunlukla soğuk okyanuslarda yaşar.
Özellikleri: 30 metre boyunda, 200 ton ağırlıkta olanları vardır. Suda yaşayan sıcak kanlı memelilerdir. Yavrularını doğurur ve sütle beslerler.
Ömrü: 70-90 yıl.
Çeşitleri: İspermeçet, gagalı, katil balinalar ile yunuslar dişli balinalardandır. Mavi balina, kambur balina, Grönland balinası (Kutup balinası), Fin balinası dişsiz, çubuklu balinalardır.

Sözlükte "balina" ne demek?

1. Balinalardan uzunluğu 20 metre, ağırlığı 200 ton olan, yağı ve çubukları için avlanan memeli hayvan, kadırgabalığı, falyonos (balaena mistycetus).
2. Giysilerin dik ve düzgün durması için kimi yerlerine konan sert, esnek, yassı, dar, uzun çubuk.

Balina kelimesinin ingilizcesi

n. whale, very large sea mammal with an air spout on the top of the head
n. honey, sweet sticky substance produced by honeybees
Köken: İtalyanca

Yorumlar

Bu sayfa ait yorum bulunamadı. İlk yorum yapan siz olun.

Yorum ekle

Vazgeç