Ayna nedir?

Üzerine düşen ışınları yansıtabiİen cilalı yüzeylerin genel adıdır. Ayna olarak kullanılan maddenin yüzünün pürüzsüz, düzgün olması şarttır. Arkası «sır» adı verilen bir karışımla boyanmış cam levhalar, veya yüzleri düzgün hale getirilmiş maden levhalar ayna olarak kullanılır.

Aynalar ikiye ayrılır: 1. Düzlem aynalar, 2. Küresel aynalar. Düzlem aynalar, bir yüzü parlak, arkası sırlı düz aynalardır. Küresel aynalar ise cam bir küreden kesip kaldırılan bir kapak biçimindedir. Bunun dış yüzü sırlanırsa elde edilen aynaya «içbükey ayna», iç yüzü sırlanırsa «dışbükey ayna» denir.

Küresel aynalarda görüntü, cisimden büyük, ya da küçük olur. Bunların yarıçap uzunluğunun ortasındaki noktaya «odak» denir. Küresel aynaların merkezinden geçen doğruya da «eksen» adı verilir. İçbükey aynalar cismi büyüttükleri için, bunlara halk arasında «dev aynası» ismi verilir. Dışbükey aynalar ise cisimleri küçülterek geniş bir alanı gösterdikleri için motorlu kara taşıtlarında ve uçaklarda geriyi gösteren ayna olarak kullanılır.

Günümüzde ise, umumiyetle cam levhaların bir yüzü, ince bir gümüş tabakası ile sırlanarak elde edilir. Bazen gümüş yerine alüminyum, altın, hatta platin dahi kullanılır. alüminyum sırlı aynalar, dalga boyu 0,4 mikrondan küçük olan morötesi ışınları da yansıtırlar. Aynalar; düzlem, küresel ve parabolik olarak üç gruba ayrılırlar.

Düz aynalar

Bir cismin veya noktanın düz bir aynada görünen şekline görüntü denir. düzlem aynada görüntü, cismin tam simetriğidir. Yani cisim ve görüntünün, aynaya uzaklıkları ve boyları birbirine eşittir. Görüntü gerçek değildir, zahiridir. Çünkü, aynanın içinde imiş gibi görünür. Zahiri görüntüyü bir ekran üzerine düşürmek mümkün değildir.

ayna

Küresel aynalar

Yansıtıcı yüzeyi, küre kapağı şeklinde olan aynalardır. Yansıtıcı yüzey, küre kapağının iç yüzeyi ise bu aynalara çukur, konkav veya "iç bükey" aynalar denir. Yansıtıcı yüzey, küre kapağının dış yüzeyi ise böyle aynalara tümsek, konveks veya "dış bükey" aynalar denir.

Küresel yüzeyin merkezinden geçen eksene "asal eksen" veya "optik eksen" denir. Asal eksenin aynayı kestiği noktaya "tepe noktası" , tepe noktası ile merkezin tam ortasına da "odak noktası" adı verilir. Asal eksene paralel olarak gelen ışınlar, yansıdıktan sonra odaktan geçerler. Odaktan geçerek gelen ışınlar ise asal eksene paralel olarak yansırlar. Merkezden geçen ışınlar aynı yoldan geriye yansırlar. Tepe noktasına gelen ışınlar ise asal eksen ile meydana getirdiği açı kadar diğer tarafta açı yaparak yansırlar.

Çukur aynada, merkezin dış tarafındaki bir cismin görüntüsü, merkez ile odak arasında cisimden küçük, ters ve gerçek bir görüntüdür. Cisim merkezyken görüntüsü de merkezde ters, gerçek ve boyu cismin boyuna eşittir. Cisim merkezle odak arasındayken görüntü merkezin dışında ters, gerçek ve cisimden büyüktür. Cisim odak ile ayna arasında ise, görüntüsü aynanın arkasında düz, zahiri ve cisimden büyüktür.

Tümsek aynanın önünde bulunan bir cismin görüntüsü ise, daima odak ile ayna arasında, cisimden küçük, düz ve zahiridir. Cisim, aynanın tepe noktasına geldiği zaman, görüntünün boyu cismin boyuna eşit olur.

Tümsek aynalar, seyahat otobüslerinde dikiz aynası olarak yaygın kullanılma alanı bulmaktadır. Teleskop imalinde de kullanılır. Tepe noktası delinmiş tümsek aynalar ise kulak, burun, boğaz boşluklarını incelemede kullanılır. Bu tür aynalar ile yapılan incelemeler başarılı neticeler verir. Çukur aynalar ise mikroskoplarda ve tuvalet aynası olarak kullanılır.

Parabolik aynalar

Yansıtıcı yüzeyleri parabolik olan aynalardır. Otomobil farlarındaki aynalar birer parabolik aynadır.

Diğer ayna türleri arasında silindirik aynaları saymak mümkündür. Bu tür aynalar gerçek görüntüye benzemeyen enteresan görüntüler verirler. Panayır yerlerinde ve fuarlarda eğlence maksadıyla kullanılan bu tip aynalar, parabolik ve silindirik aynaların bir araya getirilmesiyle elde edilir.

Sözlükte "ayna" ne demek?

1. Işığı yansıtan, varlıkların görüntüsünü veren, cilalı ve sırlı cam; doğramacılık ve yapıcılıkta çerçeve içine geçirilen tahta ya da taş levha.
2. Gemilerde işaretçi erlerin kullandığı dürbün; kürekte uçtaki yassı bölüm.
3. Akıntı ve anaforun birleştiği yerde oluşan su burgacı; sazların düz yüzü, göğüs.

Ayna kelimesinin ingilizcesi

n. mirror, glass, looking glass, reflector
Köken: Farsça

Yorumlar

Bu sayfa ait yorum bulunamadı. İlk yorum yapan siz olun.

Yorum ekle

Vazgeç