Ayan nedir?

Osmanlı İmparatorluğu’nda kent ve kasabaların ileri gelen nüfuzlu kimselerine verilen isimdir.

Bu gibi kimselerin 16. yüzyıl ortalarından başlayarak miri toprak düzeninin bozulması ve köylülerden vergi toplanması işinin mukataa usulüyle mültezimlere açık artırmayla verilmesi, bu sınıfın önemi ve toplum üzerindeki etkinliğini artırdı.

Hele mukataaların bu gibi kimselere malikane usulüyle verilmeye başlanmasından sonra miri topraklar bu gibi kimselerin ve ailelerinin elinde toplanmaya başladı. Bunlar devletle toplum arasında aracı bir sınıf oluşturdular. Bulundukları yerlerde yönetimi ellerine aldılar, vergi ve asker topladılar. Bunlardan Rumeli’de olanlar, dış ticaret ilişkilerine girişmeleri nedeniyle Anadolu’dakilere oranla ekonomik ve siyasal bakımlardan daha güçlendiler.

Rumeli ayanının tipik bir temsilcisi olan Alemdar Mustafa Paşa, 1808'de sadrazamlığı ele geçirmeyi başardı. Kendisiyle beraber İstanbul’a gelen ayanlar padişahla Senedi İttifak denilen bir antlaşma yaptılar. II. Mahmut döneminde siyasal nüfuzlarının bir ara kırılmasına karşın, bu sınıf, varlığını değişik biçimlerde imparatorluğun sonuna kadar sürdürdü.

Ayan meclisi

Osmanlı Devletinde 23 Aralık 1876’daki Kanun-i Esasi’ye göre, Meb’usan Hey’eti ile birlikte Meclis-i Umumi’yi meydana getiren hey’et. Hey'et-i Ayan da denilmektedir. Hey’et-i Ayanın üye sayısı Hey’et-i Meb’usanın üye sayısının üçte birini geçmezdi. Ayan olabilmek için, eserleriyle, hizmetleriyle tanınmak ve kırk yaşını doldurmak gerekliydi. Hey’et-i Ayana giren bir üyenin üyelik hakkı hayatı boyunca devam ederdi. Meb’usan Hey’eti toplanmadıkça, Ayan Hey’eti de toplanamazdı.

Fevkalade hallerde padişahın isteği veya mebusların salt çoğunluğunun yazılı isteği ile meclis vaktinden önce açılabilirdi. Ayan Hey’eti, Meb’usan Hey’etince kabul edilip kendisine gönderilen kanun ve bütçe tasarılarını Madde madde inceler, uygun olmayan maddeleri tespit ederek düşüncesini belirtirdi.

Burası da, ya tamamen reddeder veya değiştirir, yahud düzeltilmesi için Meb’usan Hey’etine geri gönderirdi. Kabul ettikleri tasarıları tasdik ederek sadrazama gönderirlerdi. İlk Ayan Hey’eti 19 Mart 1877 günü Sultan Abdülhamid Han tarafından Dolmabahçe’nin büyük salonunda meclisin açılması ile vazifeye başladı.

Padişah tarafından tayin edilen bu hey’etin, 27 üyesi vardı. Ayan Hey’eti çalışmalarına bir sene kadar devam etti. Meb’usan Meclisinin faaliyeti, bu meclisin çoğunluğunun Türk olmayan azınlıkların elinde olması sebebiyle 13 Şubat 1878 tarihinde Sultan Abdülhamid Han tarafından durdurulunca, Ayan Hey’eti İkinci Meşrutiyetin ilanına kadar (1908) harhangi bir vazife görmedi. Fakat üyeleri hiçbir göreve tayin edilmediler ve normal maaşlarını aldılar.

İkinci defa meclis açıldığı zaman bu heyetten hayatta yalnız üç kişi kalmıştı. Kanun-i Esasi’de 1909’da yapılan değişikliklerle, her konuda yasa teklifi yetkisini elde eden Ayan Meclisinin hukuki varlığı Osmanlı Devletinin ortadan kalkmasıyla son buldu.

Sözlükte "ayan" ne demek?

1. Senato üyeleri.
2. İleri gelenler.

ayan kelimesinin ingilizcesi

[aya] n. palm, inner surface of the hand
Köken: Arapça

Yorumlar

Bu sayfa ait yorum bulunamadı. İlk yorum yapan siz olun.

Yorum ekle

Vazgeç