Artuklular (Artukoğulları Beyliği) Nedir?

Artuklular; Bugünkü Türkiye'deki Güneydoğu bulunan Mardin, Hasankeyf ve Harput bölgelerinde,1101-1408 yılları arasında üç kol halinde hüküm sürmüş, Artuk Bey’in oğulları tarafından kurulmuş Anadolu Türk Beyliğidir. "Artukoğulları Beyliği" olarakta bilinir.

İsmini Türkmen beyi olan "Seyyid Artuk Bey" den almıştır. 1086 yılında Kudüs'ü alan Artuk Bey aynı yıl burada öldü.

Mardin kolu'nun kurucusu "İlgazi Bey" dir. Sırasıyla Anadolu Selçuklu, Eyyubi ve Moğol hakimiyetine girmişler, 1409 yılında Karakoyunlular tarafından yıkılmışlardır.

Harput kolu'nun kurucusu Mardin Artuklularından "Melik İmameddin Ebubekir" dir. 1224 yılında I. Alaaddin Keykubat, Harput'u alarak bu kola son vermiştir.

Artuklulardan günümüze kadar gelen tarihi eser, halen ayakta durmakta olan Malabadi Köprüsü'dür. Malabadi Köprüsü 1147 yılında yapılmıştır. Malabadi Köprüsü dünyanın en büyük taş kemerli köprüsüdür ve Ayasofya'nın kubbesini içine rahatlıkla alabilecek kadar büyüktür.

Artuklular zamanında büyük bir ekonomik gelişme olmuş, genel servet ve refah durumu yükselmiş, bunların ege­menliği sırasında köprü, kervansaray, ca­mi, medrese ve kaleler gibi büyük mimar­lık eserleri yapılmıştır.

Artukluların Üç Kolu

1. Hısnıkeyfa (Hasankeyf) Artukluları (1102 - 1281)

2. Harput Artukluları (1185 - 1233)

3. Mardin Artukoğulları (1106 - 1409)

Artuklular (Artukoğulları Beyliği)'nin Siyasi Tarihi

Artuklular (Artukoğulları Beyliği)'nin siyasi tarihi 4 dönemde incelenir.

1. Siyasi Birlik Dönemi

2. Bağımsızlık Dönemi

3. Çözülme Dönemi

4. Çöküş Dönemi

Siyasi Birlik Dönemi

Artukoğulları'nın  kuvvetlenerek, Büyük Selçuklu İmparatorluğu’nun zayıflayışı sonunda siyasi birlik halini almaya başlamışlardır. Haçlı Seferleri sırasın­da kazandıkları başarılar hem maddi hem de manevi nüfuzlarını artırmıştır.

Bağımsızlık Dönemi

Bu dönemde, Artuklular, Selçuklular’ın egemenliğini, Abbasi halifelerinin dini nüfuzunu görünür­de kabul etmekle beraber, bağımsız bir devlet olarak hüküm sürmeye başladılar. Devleti hanedan üyelerinin ortak malı sa­yan eski Türk geleneği Artuklulardada aynen görülüyordu. Ailenin bütün üyeleri kendilerine ayrılan yerlerde yarı bağımsız bir halde hüküm sürüyorlardı. Birbirleriy­le de başa geçme mücadelesi yapı­yorlardı.

Çözülme Dönemi

Bu dönemde Artuklular, Eyyubiler’in egemenliğini tanımak zo­runda kaldılar. Mardin’de siyasi ve askeri hiçbir önemi olmayan küçük bir prenslik haline geldiler.

Çöküş Dönemi

Bu dönemde Artuklular, Moğol istilasından sonra Doğu Anadoluda kurulan kuvvetli Türk beylikleri olan Akkoyunlu ve Karakoyunluların baskısı altında çökmüşlerdir.

Artukluların Bıraktığı Eserler

1. Silvan (Meyyafarkin) Ulu Camii

2. Malabadi Köprüsü

3. Diyarbakır Artuklu Sarayı

4. Elazığ'da bir türbe

5. İstanbul Türk ve İslam Eserleri Müzesi'nde bulunan Artuklular'a ait bir mimari parçalar

6. İlk Artuklu Medresesi İlgazi tarafundan Halep’te yaptırıldı.

7. Mardin Ulu Camii

8. Harput Ulu Camii

9. Dunaysır (Kızıltepe) Ulu Camii

10. Hasankeyf Köprüsü

11. Dicle Köprüsü

12. Çermik Köprüsü

13. Dunaysır Köprüsü

14. Devegeçidi Köprüsü

15. Ambarçayı Köprüsü

16. Evli Beden Burcu

17. Yedi Kardeş Burcu

Yorumlar

Bu sayfa ait yorum bulunamadı. İlk yorum yapan siz olun.

Yorum ekle

Vazgeç