Anadolu beylikleri nedir?

Büyük Selçuklu Devleti Sultanı Alp Arslan, Malazgirt Savaşı'nı kazandıktan sonra, Anadolu'daki hakimiyetini devam ettirmek için bıraktığı gözde komutanlarından bazılarının kurduğu beyliklerle, Anadolu Selçuklu Devletinin yıkılmasından sonra kurulan küçük beyliklerdir. Anadolu'da Büyük Selçuklu Devleti'ne bağlı olarak kurulan beylikler: Saltuk oğulları (1071 - 1201), Mengüç oğulları (1071 - 1252) ve Danişmendoğulları (1071-1177) idi. Anadolu Selçuklu Devleti kurulup kuvvetlendikten sonra bu beylikleri egemenliği altına alarak Anadolu’da ilk olarak Türk Birliği’ni sağladı. 13. yüzyılın sonunda Anadolu Selçuklu Devleti'nin kuvvetten düşerek yıkılmasından sonra Anadolu'nun çeşitli bölgelerinde küçük Türk beylikleri kuruldu.

Eski kaynaklarda «Tevaif-i Müluk» adıyla anılan bu beylikler 13. yüzyıldan, Dulkadiroğluları ve Ramazanoğulları'nın egemenliklerini kaybettiği 16. yüzyılın başına kadar Türkiye tarihinin bir bölümünü meydana getirirler. Anadolu Beylikleri önceleri llhanlılar'a vergi verirlerdi. İçlerinde en kuvvetlileri Karamanoğulları ile Germİyanoğulları idi. Osmanoğulları İse Bizans aleyhine topraklarını genişleterek kuvvetlerini artırdılar.

Orhan Bey'den itibaren de Anadolu Türk Bİrliği'ni kurmaya çalıştılar. Yıldırım Bayezit Anadolu Türk Beylikleri'nden çoğunu ortadan kaldırdı. Ama, Ankara Savaşandan sonra Timur'a yardım eden bu beylikler tekrar eski topraklarını ele geçirdiler. Daha sonra tahta geçen Osmanlı Padişahları satın alma, akrabalık kurma, ya da savaşlarla bu beylikleri birer birer Osmanlı İmparatorluğu'na kattılar. Yavuz Sultan Selim de 1515' te Dulkadıroğulları beyliğine son vererek Anadolu Türk Birliğini kesin olarak sağladı. km2'dir.

anadolu beylikleri

Anadoludaki Türk beylikleri

Anadolu Selçuklu Devleti'nin kurulmasından öncekiler

1. Saltuk oğulları 1071 - 1201 Erzurum
2. Mengüçoğulları 1071 - 1252 Erzincan
3. Danişmendoğulları 1071 - 1177 Sivas

Anadolu Selçuklu Devleti’nin dağılmasından sonrakiler

1. Menteşoğulları 1300 - 1426 Beçin (Baiat)
2. Karamanoğulları 1250 - 1487 Larende (Konya)
3. Sahip Ataoğullan 1265 - 1333 Afyonkarahisar
4. Pervaneoğulları 1277 - 1300 Sinop
5. Çobanoğullan 1308 - 1320 Kastamonu
6. Germiyanoğullan 1260? -1429 Kütahya (Kula)
7. inançoğullan 1276 - 1368 Denizli
8. Candaroğullan 1291 - 1461 Eflani (Kastamonu)
9. Hamidoğullan 1280 - 1391 Uluborlu (Eğridir)
10. Osmanoğulları 1299 - 1922 Bilecik
11. Karesioğulları 1303? -1345 Balıkesir
12. Saruhanoğulları 1300 - 1410 Manisa
13. Aydmoğulları 1300 - 1425 Aydın
14. Eretnaoğulları 1320 - 1380 Sivas (Kayseri)
15. Dulkadıroğulları 1337 - 1522 Elbistan (Maraş)
16. Ramazanoğulları 1358 - 1608 Adana
17. Kadı Burhaneddin 1380 - 1398 Sivas
18. Tekeoğulları 1300 - 1423 Antakya
19. Tacüddinoğulları 1308 - 1425 Korkuteli (Niksar)
20 Kutlu Şahlar 1340 - 1393 Amasya

Anadolu beylikleri nedir?

Malazgirt Zaferinden sonra, Anadolu’da kurulan türk beyliklerinin genel adı. Bu beylikler, tarihi kaynaklarda Tavaif-i Müluk ismiyle geçmektedir. Malazgirt Zaferinden sonra, birçok akıncı beyi, Anadolu’yu Türk toprakları haline getirmek için seferler düzenledi. Bu beyler elde ettikleri bölgelerde, ilk Türk beyliklerini kurdular. Üsküdar’a kadar anadolu topraklarının büyük bir kısmı bu beyliklerin eline geçti. Beyler, Selçuklu sultanını hükümdar tanımakla beraber iç işlerinde tam bağımsız bir haldeydiler. Bunlar; Bitlis ve Erzen’de Dilmaçoğulları (1085-1394), Ahlat’ta Ermenşahlar (1100-1207), Diyarbekir’de İnaloğulları (1098-1183), Erzincan, Kemah ve Divriği’de Mengücükler (1072-1277) Erzurum’da Saltuklular (1072-1202)’dan ibaretti. Bu beyleri bir düzene sokmak için çalışan Büyük Selçuklu Devleti sultanları başarılı olamadılar. Bununla birlikte beyliklerin ekserisi sonraları Türkiye Selçuklularının hakimiyetine girdiler.

Alaeddin Keykubad’ın saltanatının sonlarına doğru merkez ile uçlar arasında münasebetler gevşemeye başladı. 1220’den sonra Moğol istilasının Ortadoğu üzerinde yoğunlaşması, Bizans sınırında büyük değişikliklere sebep oldu. Moğol akınlarına karşı koyamayan Türkmen aşiretlerinin, Selçuklu topraklarına yönelmeleri üzerine, Selçuklu sultanı bunları Bizans sınırına yerleştirdi. İkinci Gıyaseddin Keyhüsrev’in Kösedağ Savaşında yenilmesinden sonra, merkezi idare iyice zayıfladı.

Son Selçuklu veziri Muinüddin Pervane’nin ölümüyle, düzenli devlet idaresi de ortadan kalktı. Anadolu'da idareyi ele geçiren Moğol valilerinin zulümleri ve koydukları ağır vergiler, halkı huzursuz etti. Neticede Selçuklu Devletinin hiç bir fonksiyonunun kalmaması halkı kuvvetli bir beyler etrafında toplanmaya teşvik etti. Nitekim gaziler ve onlara katılan çeşitli aşiretlerle bazı Türkmen beyleri, karışıklık devresi içinde hakimiyet kurarak birer hanedan haline geldiler. Aydın, Karesi, Menteşe, Saruhan, Germiyan, Çoban ve Osmanoğulları bu şekilde kurulan beyliklerden bazılarıdır. Eşref, sahip Ata, İnanç, Hamid ve Candaroğulları gibi diğer beylikler ise; Selçuklu veya İlhanlılar tarafından mükafat olarak malikhane tarzında verilen arazilerde, bazı komutanların, istiklallerini ilan etmeleriyle ortaya çıktılar.

Beylikler kuruluşlarından hemen sonra buhranlı bir devreye girdiler. Bunun sebebi ise, İlhanlıların, Anadolu valileri ile baskılarını arttırmaları idi. Emir Çobanoğlu Timurtaş, Ebu Said Bahadır Han tarafından affedilip Anadolu’ya ikinci defa vali olunca, beylikler bağlılıklarını belirtmek için İlhanlılar adına akçe bastırdılar. Daha önce affedilen Emir Timurtaş, 1324’te babası gibi öldürülmekten korktuğundan Memluklülere sığındı. Vali olarak Büyük şeyh Hasan tayin edildi ise de kendisi gelmeyip, yerine Alaeddin Eretna’yı vekil olarak gönderdi. Ebu Said Bahadır Hanın ölümü ile çıkan kargaşalıktan faydalanan Eretna, 1343’te Timurtaş’ın oğlu Şeyh Hasan’ı yenince, hükümdarlığını ilan etti ve bir beylik haline geldi. Bu hadiseler neticesinde Anadolu’da İlhanlı hakimiyeti tamamen çöktü.

İlhanlı baskısının, Anadolu beyliklerinin üzerinden kalkması üzerine beyler rahat bir nefes aldılar. Anadolu şehirlerinde imar hareketlerini hızlandırdılar. Diğer taraftan, sınır boylarında olan Osmanoğulları, Aydınoğulları, Saruhanoğulları, Menteşeoğulları ve Karesioğulları, Bizans topraklarına yaptıkları seferleri sıklaştırdılar. Osmanoğullarının, akınlarda büyük başarılar elde etmesi, Anadolu’daki diğer beylikleri rahatsız etti ve onları bu beyliğin büyümesine engel olmaya sevk etti. yıldırım Bayezid Han, başarılı muharebeler neticesinde Germiyan, Hamid, Menteşe, Aydın, Saruhan ve Candaroğulları beyliklerini Osmanlı topraklarına kattı.

Bu sırada Timur Han’ın Ortadoğu’ya doğru hareketi, toprakları kaybolan beylerin ona sığınmasına yol açtı. Yıldırım Bayezid’in Ankara muharebesinde mağlub olmasıyla bazı beylikler yeniden kuruldu. İkinci Murad Han zamanında Anadolu beyliklerinin çoğu Osmanlı topraklarına katıldı. Fatih Sultan Mehmed Han ise Anadolu’da birliği tekrar tesis etti. Fatih, 1461 senesinde Trabzon seferi ile Candaroğulları Beyliğini ortadan kaldırdı. Karaman beyliğinin topraklarının ekseriyetini Osmanlı hakimiyeti altına aldı. Bu fetihlerden sonra, Karaman beyinin oğulları ile Kastamonu sancakbeyi olarak bırakılan Candaroğlu Kızıl Ahmed Bey, Uzun Hasan’dan yardım istediler.

Ancak beyliklerinin başına geçmeye muvaffak olamadılar. İshak, pir Ahmed, Kasım Beylerin mağlub edilmeleriyle de 1471’de Karaman Beyliğinin bütün toprakları Osmanlı Devletine katılmış oldu. Dulkadiroğulları ve Ramazanoğulları, Osmanlı-Memluk rekabetinden faydalanarak, mevcudiyetlerini bir süre daha korudular. Ancak, Yavuz Sultan Selim Han’ın Mısır seferi sırasında Osmanlı hakimiyetini kabul ettiler. Böylece Anadolu’da Osmanlı Devletinin mutlak hakimiyeti kurulmuş ve Tevaif-i Müluk adıyla anılan beylikler devri sona ermiş oldu. Beylikler devrinin en önemli özelliği, kültür faaliyetlerinde ortaya çıkmış ve her beylik kendi merkezini bu açıdan zenginleştirmeye çalışmıştır. Eski Anadolu Türkçesi dil yadigarları bu faaliyetlerin neticesinde ortaya konmuş ve çok sayıda eser yazılmıştır. Bazı beyler, kültür faaliyetlerini teşvik ederken, bir kısım beyler de bizzat eserler vermişlerdir.

Yorumlar

Bu sayfa ait yorum bulunamadı. İlk yorum yapan siz olun.

Yorum ekle

Vazgeç