Ampirizm nedir?

Bilgilerin kaynağı olarak deneyi kabul edenlerin felsefe mesleğidir. Bu düşüncede olan filozoflara göre bilgilerin kaynağı «akıl» değil «deney» dir. Ampirizmin ilk temsilcileri İlkçağ Yunanistanlıdadır. İlk ampristler duyularımızın bildirdiği duyumları esas olarak alırlar. Bunları «gerçek bilgiler» olarak kabul ederlerdi «Duyumculuk» denen bu şekildeki ampirizmin kurucuları Demokritus ve Epikurus'tur. Bugünkü anlamıyla ampirizm 17. yüzyılda İngiltere'de gelişti. İngiliz filozoflarından Locke (1632- 1704), Hume (1711-1776), Mili (1806- 1873) ve Spencer (1820- 1904) bu gelişmede başlıca rolü oynadılar. Fransa'da Condillac (1715 - 1780) bu mesleği daha çok duyumculuk alanında geliştirdi.

Ampirizm, bilgimizin kaynağında, yalnızca deneyin bulunduğunu söyleyen akımdır. Ampirizme göre insan aklında doğuştan gelen hiçbir bilgi yoktur. Başka bir deyişle mantık ilkeleri ya da  düşünmenin yasaları da denilen; özdeşlik, çelişmezlik, yeter neden, üçüncü halin olanaksızlığı ilkeleri; matematikteki kavramlar; Tanrı fikri vb. aklımızda doğuştan hiçbir bilgi yoktur. İnsan zihni doğuştan boş bir levha gibidir. Yine ampirizme göre sahip olduğumuz tüm bilgilerimizi deney ve gözlemlerle, duyular aracılığı ile elde ederiz.

Çocuk, sobanın yada ateşin sıcak olduğunu ve kendisini yakabileceği bilgisine deney ve gözlem aracılığı ile ulaşır. Ampirizmin ilk ve en yalın biçimini İlk Çağ filozoflarından Epikuros (M.Ö.341-270)'ta görürüz. Epikuros , “Mühür, bal mumuna nasıl tıpatıp kendi izini bırakırsa eşya da bizde belli izler bırakır.” sözüyle bilgilerin ilk kaynağının duyu olduğunu savunmuştur. Ona göre bizi yanıltan duyular değil, aklın eklediği yargılardır. Empirizmin iki ünlü temsilcisi vardır: biri kurucusu da sayılan John Locke diğeri David Hume'dur.

Ampirizm nedir? (Felsefe)

Bilgi teorisinde, her türlü bilginin deneyimden çıktığını söyleyen ve bilgiyi, özünde duyumlarla edinilmiş deneyimlere indirgeyen öğretilere verilen ad. Ampirizm, felsefenin temel sorunu karşısında çeşitli yanıtlara açık olduğu ve bu açıdan bir maddeci, bir de idealist ampirizme ayrıldığı için, temel bir felsefi yönelim sayılmaz. Özellikle Bacon, Hobbes, Locke ve Holbach tarafından geliştirilen maddeci ampirizm, deneyimin son kaynağını nesnel gerçek alanında bulurken, bilgiyi de nesnel gerçeğin bir yansısı sayar.

İdealist ampirizm ise, özellikle Berkeley, Hume, Avenarius tarafından geliştirilmiş ve bu öğreti, deneyimleri duyumlarla sınırlayarak, yalnızca duyumların kendisini nesnel gerçek saymıştır. Büyük ölçüde eksik yanları bulunmasına karşın, maddeci ampirizm, bilimsel bilgi teorisinin gelişmesinde önemli bir yer tutmuştur.

Maddeci ampirizm, duyumlarla edinilen bilgiyi, diyalektiğe aykırı bir tarzda mutlaklaştırır, teorik bilgiyi, kavramsal-soyut düşünceyi küçümser ve bilgi edinme sürecinin tümünü, nesnel gerçeğin duyumlara etki yaptığı, ancak öznel bilgi edinme yetisinin herhangi bir aktif rolünün bulunmadığı pasif bir süreç olarak kavrar.

Çağdaş burjuva felsefesinde ampirizm, yeni-pozitivizm akımında önemli bir yer tutar bugün belirli ölçülerde analitik felsefeyi, eleştirici rasyonalizmi (—» rasyonalizm) ve burjuva toplumbilimini etkiler. Diyalektik maddeci bilgi teorisi, maddeci ampirizmin doğru olan temel ilkelerini özümleyerek, bunların zaaflarını ve tek yanlılıklarını aşar.

Sözlükte "ampirizm" ne demek?

Deneyimselcilik.

Ampirizm kelimesinin ingilizcesi

empiricism
Köken: Fransızca

Yorumlar

Bu sayfa ait yorum bulunamadı. İlk yorum yapan siz olun.

Yorum ekle

Vazgeç